بزم معرفت: مشاهیر تخت فولاد اصفهان - قاسمی، رحیم - الصفحة ٧١ - نظرات و دیدگاه های محقّق خواجوئی

برای نظر حکما قائل نبوده و از تأویل ظواهر شرع، جهت هماهنگ شدن با حکمت رسمی، به شدت پرهیز داشته، و مرتکبین این گونه تأویلات را که بعضا از علمای بزرگ شیعه می باشند شدیدا مورد انتقاد قرار داده است.

١. در "جامع الشتات" در مساله حیات افلاک می نویسد:

"وابن سینا فی "الشفاء" مال الیه ورجّحه فی "الاشارات"... أقول: قول ابن سینا وامثاله لا حجّه فیه یرکن الیها الدیّانون فی امثال تلک المطالب، ولا سیّما إذا کان مجرّد دعوی بلا دلیل، بل مضادّ لما انعقد علیه إجماع المسلمین کما نقله السیّد و هو السند فی ملحقات الدر و الغرر، حیث قال: لا خلاف بین المسلمین فی ارتفاع الحیاه عن الفلک وما یشتمل علیه من الکواکب، فانّها مسخّره مدبّره...

ومخالفه ما ذکرناه لقوانین الحکمه الفلسفیه غیر مضرّه لأنّها نظریات لم تثبت ببرهان، فالقول بها وهمیّ شعریّ لا یعارض ظواهر النصوص الجلیّه الشرعیّه. وتأویل الأملاک بنفوس الأفلاک والکواکب علی القول بأنّ لکلّ کوکب نفساً تحرّکه غیر جائز لأنّ تأویل الظاهر إنّما یجوز إذا دلّ القاطع علی خلافه، و هنا لم یقم دلیل علی خلافه یفید الظنّ فضلًا عن القطع والیقین، فالواجب الإعراض عن التأویل فإنّه جارٍ فی کثیر من المذاهب الباطله، والتعرّض له إنّما ینشأ من التعصّب والتکلّف المبرّئ عنهما أهل الحقّ. فظهر أنّ القول بحیاه الأفلاک وما اشتملت علیه من الکواکب ممّا تنافیه الشریعه المطهّره علی صادعها وآله السلام، ومنه یلزم نفی القول بالعقول المتشبّهه بها، وما جعلوه واسطه بین اللَّه تعالی وبین العالم الجسمانی، فاستمع القول واتّبع الحقّ، و لا تتّبع الهوی فیضلّک عن سبیل اللَّه، واللَّه الموفّق و المعین".[١]

٢. در رساله "تجسم الاعمال" پس از نقل قولی از "شرح الکافی" ملّا صالح مازندرانی می نویسد: "واراد ببعض المعاصرین، صاحب "الوافی" قدّس سرّه، فانّ