بزم معرفت: مشاهیر تخت فولاد اصفهان - قاسمی، رحیم - الصفحة ٤٤ - اوصاف و مقامات علمی

اوصاف و مقامات علمی

علّامه خواجویی در عهد خود، بزرگ ترین استاد فلسفه و کلام و فقه و حدیث بوده، مابین قاطبه اهالی اصفهان از عوام و خواص مطاعیت و مقبولیت داشته است. نزد سلاطین و حکام وقت حتی نادر شاه افشار، بسیار عزیز و مکرّم و مقبول القول بوده، با این حال از هیچ کس در هیچ زمان خواهش و تمنایی نکرده، به حقیقت استغنا متصف بوده است.

در این جا به برخی از توصیفاتی که در کتاب های تراجم ذکر شده می پردازیم:

١. ابوالحسن غفاری در "گلشن مراد" می نویسد:

"اگر چه آن عالی جناب در جمیع علوم ماهر بودند لیکن به جهت کثرت ممارست مطالب حکمیّه و دقایق عقلیّه در زمره حکما مشهور، و به آن عنوان در افواه و السنه جمهور مذکور بودند. اصل آن جناب از مازندران بهشت نشان، نهایت در اوایل سنّ شریف به دارالسلطنه اصفهان آمده،

کسب کمالات صوری و معنوی نموده ترقّی معقولی از برای ایشان دست داد. در زهد و ورع و تقوی و اعزال از ارباب دولت و بی طمعی از ملوک و امرا ضرب المثل بودند. مدّت العمر بعد از فراغ از تحصیل علوم، مشغول افاده می بوده اند".[١]

٢. میرزا محمّد حسن زنوزی در "ریاض الجنّه" می نویسد:

"کان عالما، فاضلا، کاملا، متبحّرا، حکیما، متکلما، دیّنا، کثیر الحفظ، عظیم المرتبه، جیّد التألیف، کان ساکنا باصفهان، معروفا فی عصره بالفضل والعلم. له مؤلفات کثیره ورسائل وافادات وافره فی اکثر الفنون ... وقد قیل فی توصیفه: النحریر الاعظم المکرّم والفاضل الکامل الباذل المفخّم، المعلّم الثالث مولانا محمّد بن الحسین المدعو باسماعیل المازندرانی، انتهی. وقد سمعت من بعض الافاضل أنّ للمولی