بزم معرفت: مشاهیر تخت فولاد اصفهان - قاسمی، رحیم - الصفحة ٤٨ - معاصران

کنت مختلّ الحال، مشویّ البال، مضیق المجال، مضطرباً اضطراب الارشیه فی دیار بعیده أعماقها، لشده الفتن وکثره المحن من جور سلطان الزمان، وعدم مساعده الدهر الخوّان، والی اللَّه المشتکی ثم الی رسوله المصطفی وآله الائمه الهدی. فان عثرتم فیها علی زلل واضح أو خلل فاضح، فاصفحوا الصفح الجمیل وجاوزوا عما فیها من الکثیر والقلیل، تجاوز اللَّه عنّا وعنکم انّه جواد کریم غفور رحیم".[١]

علّامه خواجویی در برخی از آثار خود به عدم وجود مجتهد در روزگار خود در اصفهان اشاره کرده و اجتهاد معاصرین خود را که مبادرت به دادن فتوا و یا قضاوت کرده اند نفی می کند. وی در مواردی به برخی از معاصران خود اشاره نموده و تعریضاتی به آنان دارد و در یک مورد در حاشیه به نام دو تن از آنان تصریح نموده است.

او در آغاز "رساله تزویجیه" از این که یکی از قاضیان، دختری را برای مردی که قبلا با مادر آن دختر زنا کرده عقد نموده برآشفته و او و سایر قاضیان زمان خود را مشمول حدیثی می داند که قاضیان را به سه گروه تقسیم کرده و هر سه را اهل آتش می داند.[٢]

معاصران

زمانه ای که محقّق خواجوئی در آن به سر می برد دورانی حسّاس و پر مخاطره بود؛ چرا که در اثر فتنه افغان، چراغ علم و حکمت در شهر اصفهان به خاموشی گرایید، و پس از رفع شر آنان از این شهر، در اثر مساعی محقق خواجویی و معاصرینش، حیات دوباره ای به پیکره علم و دانش دمیده شد.