بزم معرفت: مشاهیر تخت فولاد اصفهان - قاسمی، رحیم - الصفحة ٧٠ - نظرات و دیدگاه های محقّق خواجوئی

به فضل و هنر مقتدای خواص

به علم و عمل پیشوای عوام

همه ... کارش رکوع و سجود

همه روز شغلش قعود و قیام

جهان را بجویی اگر خشت خشت

زمین را ببویی اگر گام گام

نیابی چو او شخص کامل به زهد

نجویی چو او مرد در دین تمام

ز شوق ملاقات جدّ کبار

چو کرد او زجان عزم دار السلام

رقم زد به تاریخ کلک "رفیق"

"محمّد رضا باد با جد مدام"

نظرات و دیدگاه های محقّق خواجوئی

محقّق خواجوئی برای نیل به درجه اجتهاد و مرحله استنباط احکام، شرایط خاصی قائل است. او کثرت معلومات و تحقیقات را در دست یابی به قوه قدسی اجتهاد کافی نمی داند و بر تهذیب نفس و تصفیه باطن جهت افاضه نور فقه تأکید بسیاری دارد. با این دید، او اجتهاد بسیاری از مدعیان اجتهاد و متصدیان فتوا در زمان خویش را نفی کرده، و لا اقل در برهه ای از زمان، که برخی رسائل خود را در آن نگاشته، اصفهان را خالی از مجتهد جامع الشرایط می داند؛ از این رو بر خود واجب دانسته که علم خود را اظهار نموده و در برابر تحریف و بدعت و اجتهادات نادرست مدّعیان که موجب گمراه شدن مردم است بایستد. وی از مردم روزگار خود نیز بسیار گله مند است که چرا از کسانی که شرایط فتوا دادن را در خود جمع نکرده اند استفتا کرده و به فتوای آنان عمل می کنند؟!

از دیگر دغدغه های فکری محقّق خواجوئی، تأویل آیات و احادیث بر اساس اعتماد به گفته حکما و فلاسفه است. وی با این که از مدرّسین مبرّز حکمت مشاء بوده و به نوشته علّامه قزوینی، حدود سی بار کتاب "شفا" را تدریس و مطالعه و مرور نموده؛ ولی در موارد تعارض نظرات حکما و ظواهر شریعت، هیچ ارزشی