هموار، پر درخت با میوههای در دسترس و بناهای انبوه و روستاهای بهم پیوسته و در میان گندمزارها با گندمهای درشت و پرمغز و باغهای سرسبز و زمینهای حاصلخیز حلقهوار و زمینهای پر آب و بوستانهای خرم و راههای آباد قرار دهد میتوانست، اما مقدار پاداش به خاطر ضعف آزمون اندک میشد.

و اگر پیهایی که آن خانه بر آن استوار است و سنگهایی که خانه بر آنها بالا رفته است از زمرد سبز و یاقوت سرخ و گوهرهای رخشنده و تابان تشکیل مییافت، بیشک از فشار و حمله شک در سینهها میکاست و وسوسههای سختکوشانه ابلیس را از دلها میزدود و هرگونه تلاطم شک و تردید را از مردم برطرف میساخت؛ ولی خداوند بندگانش را به انواع سختیها میآزماید و به انواع کوششها به بندگی فرا میخواند و به انواع ناخوشایندیها امتحان میکند تا تکبر را از دلشان بیرون کند و خواری و فروتنی را در جانشان بنشاند و اینها را درهای گشوده به روی فضلش و اسباب آسان برای دستیابی به عفوش قرار دهد.]

٣١. در نمره ٢٨ از علی علیه السلام نقل کردیم: وَ الْحَجَّ تَقْوِیةً لِلدّینِ. پس لااقل یکی از فلسفههای حج تقویت اسلام است. اکنون به چند مطلب باید اشاره کنیم:

مطلب اول اینکه بحث ما در درسهایی است که از حج و برای حج باید یاد بگیریم. اینکه میگوییم درس است مقصود این است که غیر از اعمال ظاهر و مناسک معروف، یک سلسله درسهای دیگر هم هست که