ایهَا النّاسُ انَّ رَبَّکمْ واحِدٌ وَ اباکمْ واحِدٌ، کلُّکمْ لِآدَمَ وَ آدَمُ مِنْ تُرابٍ،، انَّ اکرَمَکمْ عِنْدَ اللَّهِ اتْقیکمْ وَ لَیسَ لِعَرَبِی عَلی عَجَمِی فَضْلٌ الّا بِالتَّقْوی [١].

یعنی همانا پروردگار شما یکی است، پدر شما یکی است، همه شما فرزند

آدم هستید و آدم از خاک است، گرامیترین شما نزد خداوند باتقواترین شماست، عرب را بر عجم فضیلت نیست مگر به وسیله تقوا.

این جملهها را که صلای وحدت و ندای یگانگی و بهمبستگی است، در کجا و در چه زمانی و در چه موقعیتی ایراد فرمود؟

در سرزمین مکه و منی و عرفات، درحین انجام عمل حج، در آخرین حج خود که به حجةالوداع معروف است.

چرا اینجا را برای این اعلام انتخاب فرمود؟ برای اینکه تا دامنه قیامت که مراسم حج بپاست، مردم بیایند و به یاد توصیههای پیغمبر بزرگوارشان بیفتند و متنبه گردند و راه تفرق نپویند، دست یکدیگر را در اینجا به عنوان دوستی و برادری بفشارند، موانع را از میان ببرند، قراردادها و پیمانها و مبادلههای معنوی و مادی با هم برقرار کنند.

این که مسلمانان به صورت ظاهر در مکه اجتماع کنند و دلهاشان نسبت به یکدیگر پر از کینه و عداوت باشد، مصداق کلام خدای متعال باشند: تَحْسَبُهُمْ جَمیعاً وَ قُلوبُهُمْ شَتّی [٢] (میپنداری آنها با هم اند و حال آنکه دلهاشان پراکنده است) و مصداق کلام علی علیه السلام بوده باشند: ایهَا النّاسُ

[١]. تحف العقول، ص ٣٤.

[٢]. حشر/ ١٤.