است كه عنوان على نسبت بدان دارد و علت معرف معلول است و معلول حاكى علتش . صورتى در زير دارد آنچه در بالاستى تا چون به عالم ذكر حكيم پيوست و با كليات نوريه و حقايق مرسله اتحاد وجودى يافت با ازل و ابد يكى مى شود كه نسبت به اين نشأه هم از گذشته خبر مى دهد و هم از آينده مثلا قرآن كريم است كه از زبان خاتم خبر از آدم و نوح و انبياى ديگر و امم گذشته مى دهد و هم از آينده انسانها و معاد آنها . اين چنين به اذن الهى صاحب ولايت تكوينيه مى گردد كه ازل و ابدل او يكى مى شود .

عارف نامور سنائى غزنوى مى گويد :

تو فرشته شوى ار جهد كنى از پى آنك *** برگ توت است كه گشته است به تدريج اطلس

اول و آخر قرآن ز چه با آمد و سين { يعنى اندر ره دين رهبر تو قرآن بس