ولايت تکويني - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٠ - فصل دوم

و قال رسول الله صلى الله عليه و آله : انا معاشر الانبياء امرنا ان تكلم الناس على قدر عقولهم [١] .

آن كه فرمود : أعطيت جوامع الكلم , اين انسان كامل است كه از خويشتن خبر مى دهد كه نفس كليه الهيه او صحيفه كامله اى است كه كلمات جامعه وجوديه در او مكتوبست لذا فرموده اند كه سفراى الهى , مبين حقايق اسماءاند . اين جوامع كلم , اصول و امهات و حقايقى اند كه در صورت كتبيه انسان كامل اعنى قرآن فرقان ظهورى نموده اند . چه على التحقيق كسى كه نقش و كمال و صنعتى را در خارج ابراز و اظهار مى نمايد آن را در خويشتن دارا است و به نحوه اى در خود او قرار دارد . و به حكم محكم عقل محال است كه فاقد حقيقت چيزى مثال و وزان آن را در خارج از خود پياده كند , و به قول عارف جامى :

ذات نايافته از هستى بخش *** چون تواند كه شود هستى بخش

خشك لب را كه بود ز آب تهى *** نايد از وى صفت آب دهى

تنزيل در لغت عرب نزول تدريجى است و انزال , نزول دفعى , حق سبحانه مى فرمايد : انا انزلناه فى ليلة القدر . ما قرآن را يك بار در شب قدر نازل كرده ايم آن همه حقائق گرانقدر يك بار به صورت انزال بر قلب خاتم القاء شده است انا سنلقى عليك قولا ثقيلا [٢] پس از آن در مدت بيست و سه سال نجوما و تدريجا باذن الله پياده شده است و قرآنا فرقناه لتقرأه على الناس على مكث و نزلناه تنزيلا [٣] .