ولايت تکويني - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٢ - فصل اول

بفهمد كه رحيم يعنى چه و رحمتى به چه معنى است و مفهوم عليم و عالم چيست ؟ با داشتن يك كتاب منتهى الارب فى لغة العرب مثلا مى تواند مفاهيم يك دوره كامل كلمات مفرده لغات عرب را بياموزد و به معناى رحيم و عطوف آگاهى بيابد , و از ادراك مفاهيم آنها لذت ببرد , اما در وقت عمل و هنگام حادثه مثل پلنگ درنده بر ابناء نوعش حمله مى كند , و مى خواهد شكمها بدرد و آدمها بكشد . چنين شخصى در حقيقت حيوان مفترس است , همان پلنگ است نه آدم و به فرموده اميرالمؤمنين عليه السلام :

فالصورة صورة انسان , والقلب قلب حيوان [١] .

اين چنين كس در ظاهر به صورت انسان است , و به حسب اين نشأه آن را انسان مى بينيم , و مطابق تعريف كمال اول نفس او را انسان مى ناميم , ولكن به آن معنى دقيق كه از شرع انور ما به ما رسيده است , و قاطبه اهل عرفان و حكيمان متأله , و صدرالمتألهين در حكمت متعاليه اسفارش در پيرامون آن تحقيق فرموده اند كه انسان در اين نشأه نوع و در تحت آن , افراد است , و در آن نشأه جنس و در تحت آن , انواع مختلف قرار دارد , به صورت همان حيوان مفترس محشور مى گردد .

اى دريده پوستين يوسفان *** گرگ برخيزى از آن خواب گران