الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠ - امر بصيغه ياامر حاضر

انصرن يارى كنيد شما زنان حاضر در زمان حال.

و همچنين است صرف امر حاضر از « ضرب، يضرب» زيرا در صرف آن مى‌گوئى:

اضرب بزن تو يكمرد حاضر در زمان حال.

اضربا بزنيد شما دو مرد حاضر در زمان حال.

اضربوا بزنيد شما مردان حاضر در زمان حال.

تا آخر شش صيغه.

و نيز امر حاضر از « علم، يعلم» كه « اعلم » بوده و از « انقطع، ينقطع» كه « انقطع » مى‌شود و از « اجتمع، يجتمع» كه « اجتمع » و از « استخرج، يستخرج» « استخرج » مى‌باشد.

و علماء همزه « اكرم » را كه امر است از باب افعال فتحه داده‌اند و آن بنابراين است كه از اصل متروكش گرفته شده باشد چه آنكه اصل « تكرم » تاكرم مى‌باشد لذا بعد از حذف تاء چون متحرّك بود بهمان حركت امر را بناء نموده تنها آخرش را ساكن كرديم.

شرح‌

فتحذف منه: ضمير در « منه » به مضارع برمى‌گردد.

مزيدا فى اوّله: ضمير در « اوّله » به مضارع برمى‌گردد.

الّا ان يكون عين المضارع منه: ضمير در « منه » به امر برمى‌گردد.

فتضمّها: ضمير مؤنّث به همزه برمى‌گردد.

بناء على الاصل المرفوض: كلمه « مرفوض » يعنى متروك.

متن: و اعلم:

انّه اذا اجتمع تاءان في اوّل مضارع « تفعّل » و « تفاعل » و