الکلام اللطیف؛ شرح فارسی بر تصریف - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٩ - نوع اول معتل الفاء

شرح‌

فاذا ازيلت كسرة ما بعدها: ضمير در « بعدها » به واو راجع است.

لسكونها و انكسار ما قبلها: ضمير در « لسكونها » و « ما قبلها» به ياء برمى‌گردد.

فان انضمّ ما قبلها: ضمير در « ما قبلها» به « ياء » برمى‌گردد.

و تثبت فى يفعل بضمّ العين: ضمير در « تثبت » به واو برمى‌گردد.

لانّها فى الاصل يفعل: ضمير در « لانّها » به افعال مذكور يعنى يطاء و يضع و يسع و يقع و يدع برمى‌گردد.

لكونه بمعنى يدع: ضمير در « لكونه » به يذر برمى‌گردد.

متن: و اماتوا ماضى يدع و يذر.

و حذف الفاء دليل على انّه واو.

و امّا الياء فتثبت على كلّ حال نحو:

يمن، ييمن و يسر، ييسر و يئس، ييئس.

و تقول في افعل من الياء:

ايسر، يوسر، ايسارا فهو موسر.

تقلب الياء فيهما واوا لسكونها و انضمام ما قبلها.

و في افتعل منهما تقلبان تاءا و تدغمان فى التّاء نحو:

اتّعد، يتّعد فهو متّعد و اتّسر، يتّسر، اتّسارا فهو متّسر.

و يقال: ابتعد، ياتعد فهو موتعد و ذاك موتعد.

و ايتسر، ياتسر فهو موتسر و هذا مكان موتسر فيه.

و حكم ودّ، يودّ كحكم عضّ، يعضّ و تقول: ايدد كاعضض.

ترجمه:

و علماء ماضى « يدع » و « يذر » را استعمال نكرده‌اند ولى‌