(١٤١٢) كسى كه خمس بدهكار است، اگر با حاكم شرع مصالحه كند، مىتواند در تمام مال تصرف نمايد و بعد از مصالحه، منافعى كه از آن به دست مىآيد مال خود او است.
(١٤١٣) اگر از مالى كه خمس آن واجب شده ولى خمس آن را نپرداخته و به ذمه هم نگرفته، سودى ببرد، مقدارى از سود كه در مقابل خمس آن مال است مال شخص نخواهد بود، و بايد خمس اصل مال و تمام سودى كه در مقابل خمس بدست آورده و خمس بقيه سود را بدهد، مثلا صد تومان مال خمس نداده داشته و از آن پنجاه تومان سود برده، بيست تومان بابت خمس اصل مال و ده تومان بابت سود اين بيست تومان و هشت تومان بابت خمس چهل تومان باقيمانده، بايد خمس بدهد.
(١٤١٤) در تعلق خمس به سودى كه به مال طفل تعلق مىگيرد اشكال است و ظاهر عدم تعلق خمس است به مال طفل، ولى احوط اداى خمس بعد از بلوغ است و وقت تعلق آن گذشتن سال بر اولين سودى است كه علم به وقت آن دارد.
(١٤١٥) كسى كه خمس مال خود را نداده و فقير شده، و يا اگر الان بدهد فقير مىشود، همان طور كه ساير بدهى ها ساقط نمىشود، خمس مال او نيز ساقط نمىشود و بايد به حاكم شرع مراجعه كند.
كسى كه از اول تكليف خمس نداده، اگر ملكى بخرد و قيمت آن بالا رود، چنانچه آن ملك را براى ترقى قيمت نخريده باشد، مثلا زمينى را براى زراعت خريده است، اگر پول آن را بعد از تعلق خمس به فروشنده داده، خمس همان پول را فعلا بايد بدهد و تفاوت ارزش پول را با حاكم مصالحه نمايد. و با پرداخت خمس تصرفات قبلى بدون اشكال مىشود، و اگر آن پول مشكوك در تعلق خمس بوده، احتياطا با حاكم مصالحه نمايد.
كسى كه از اول تكليف خمس نداده، اگر از منافع كسب، چيزى كه به آن احتياج ندارد خريده و يك سال از خريد آن گذشته، بايد خمس آن را بدهد، ولى اثاث خانه و چيزهاى ديگرى كه نياز داشته و مطابق شأن خود خريده، اگر بداند كه از فايده در بين سال خود آنها را خريده، خمس واجب نيست، و اگر نداند كه از