انسان و ایمان - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٧

در قرآن مجید یک سلسله امور به عنوان موجبات و علل خطاها و گمراهیها یاد شده است که ذیلا ذکر می‌کنیم :

تکیه بر ظن و گمان بجای علم و یقین

قرآن می‌گوید : اکثر مردم چنین‌اند که اگر بخواهی پیرو آنها باشی تو را از راه حق گمراه‌ می‌کنند ، برای اینکه تکیه شان بر ظن و گمان است و ( نه بر یقین ) ، تنها با حدس و تخمین کار می‌کنند [١] .
قرآن کریم در آیات زیادی به شدت با پیروی از ظن و گمان مخالفت می‌کند و می‌گوید : مادامی که به چیزی علم و یقین حاصل نکرده‌ای آنرا دنبال مکن [٢] .
امروز از نظر فلسفی مسلم شده است که یکی ازعوامل عمده خطاها و اشتباهات همین بوده است دکارت هزار سال پس از قرآن اولین اصل منطقی‌ خویش را این قرار داد و گفت .
هیچ چیز را حقیقت ندانم مگر اینکه بر من بدیهی باشد و در تصدیقات خود از شتابزدگی و سبق ذهن و تمایل بپرهیزم ، و نپذیرم مگر آن را که چنان‌ روشن و متمایز باشد که هیچگونه شک و شبهه در آن نماند [٣] .

---

[١] و ان تطع اکثر من فی الارض یضلوک عن سبیل الله ان یتبعون الا

الظن »انعام : . ١١٦ [٢] و لا تقف ما لیس لک به علم »اسراء : . ٣٦ [٣] سیر حکمت در اروپا ، جلد اول .