انسان و ایمان - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١

انسان در فعالیتهای تدبیری خود همواره یک طرح و نقشه و یک تئوری را در مرحله عمل پیاده می‌کند انسان هر اندازه از ناحیه عقل و اراده تکامل‌ یافته‌تر باشد ، فعالیتهایش بیشتر تدبیری است تا التذاذی ، و هر اندازه‌ به افق حیوانیت نزدیکتر باشد فعالیتهایش بیشتر التذاذی است تا تدبیری‌ ، زیرا فعالیت حیوان همه التذاذی است در حیوان احیانا فعالیتهایی که‌ نشان می‌دهد برای هدفها و نتیجه‌های دور دست است دیده می‌شود از قبیل لانه‌ ساختن‌ها ، مهاجرتها ، جفتگیریها و تولید نسلها ، ولی هیچیک از آنها آگاهانه و از روی وقوف به هدف و از روی تفکر برای پیدا کردن راه وصول و انتخاب وسیله صورت نمی‌گیرد بلکه با نوعی الهام جبری و غریزی از ماوراء ، صورت می‌گیرد انسان از نظر فعالیتهای تدبیری تا آنجا دایره فعالیتش‌ گسترش می‌یابد که فعالیتهای التذاذیش را هم در بر می‌گیرد ، یعنی برنامه‌ ریزیهای مصلحتی تا آنجا ممکن است به دقت پی ریزی شود که لذتها در کادر مصلحتها قرار گیرد و هر لذتی در عین اینکه لذت است مصلحت هم باشد و هر فعالیت طبیعی در همان حال که پاسخگویی به دعوت طبیعت است ، اطاعت‌ فرمان عقل نیز باشد اگر فعالیت تدبیری ، فعالیتهای التذاذی را زیر پوشش‌ خود قرار دهد ، و اگر فعالیتهای التذاذی ، بخشی از طرح کلی برنامه عام‌ تدبیری زندگی قرار گیرد ، طبیعت با عقل ، و میل با اراده ، انطباق‌ می‌یابند . فعالیت تدبیری به حکم آنکه بر محور یک سلسله غایات و اهداف دوردست‌ می‌گردد ، خواه‌ناخواه نیازمند به طرح و برنامه و روش و انتخاب وسیله‌ برای وصول به مقصد است ، و تا آنجا که جنبه فردی دارد ، یعنی یک فرد ، خود برای خود تدبیر می‌کند ، طراح و