انسان و ایمان - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٣

اولیه ، یا جهان بینی مذهبی مبتنی بر وحی و نبوت . در اینجا همچنانکه مجال و فرصتی نیست که مساله فطرت را که " ام‌ المسائل " معارف اسلامی است مطرح کنیم ، مجال و فرصتی برای طرح و بررسی‌ تحولات جامعه نیست ، ولی در بخش پنجم این کتاب که درباره " جامعه و تاریخ " بحث می‌کنیم درباره تحولات جامعه و رابطه‌اش با فطرت بررسی‌ خواهیم کرد ه . آیا بر خود ایدئولوژی اصل ثبات حاکم است یا اصل تغییر ؟ در بالا سخن در این بود که آیا ایدئولوژی انسان در زمانهای مختلف یا مکانهای‌ مختلف ، مختلف است ؟ در آنجا مساله نسخ و تبدیل ایدئولوژی مطرح بود ، ولی اکنون مساله دیگری مطرح است و آن مساله تغییر و تحول یک ایدئولوژی‌ است مساله این است که آیا ایدئولوژی ، خواه از نظر محتوا عام باشد یا خاص ، مطلق باشد یا نسبی ، خود از نظر اینکه یک پدیده است و پدیده‌ها متغیر و متحول و متکاملند ، دائما در تحول و تطور است ؟ آیا واقعیت یک‌ ایدئولوژی در روز تولد با واقعیت آن در دوران رشد و بالندگی متفاوت‌ است ، یعنی لزوما باید دائما در حال حک و اصلاح و آرایش و پیرایش و مورد تجدید نظر واقع شدن از طرف رهبران و ایدئولوگها باشد - آنچنانکه در ایدئولوژیهای مادی عصر خود می‌بینیم - و اگر نه بزودی کهنه و فرسوده می‌شود و صلاحیت خود را از دست می‌دهد ؟ یا آنکه ممکن است یک ایدئولوژی آنچنان‌ تنظیم شده باشد و آنچنان روی خطوط اصلی حرکت انسان و اجتماع تکیه کرده‌ باشد که نیازی به هیچگونه تجدید نظر و حک و اصلاح از طرف رهبران نداشته‌ باشد ، نقش رهبران و ایدئولوگها تنها " اجتهاد " در فحوا و محتوا