انسان و ایمان - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٢

حکمفرما است ؟ یا ایدئولوژی انسان همانطور که از نظر گروهی یگانه است‌ نه چند گانه ، از نظر زمانی و مکانی نیز یگانه است نه چند گانه ، به‌ عبارت دیگر همچنانکه از نظر گروهی ، عام است نه خاص ، از نظر زمانی و مکانی ، مطلق است نه نسبی . اینکه یک ایدئولوژی از نظر زمانی و مکانی مطلق باشد یا نسبی نیز به‌ نوبه خود از یک نظر بسته به این است که خاستگاهش فطرت نوعی انسان و هدفش سعادت نوع انسان باشد و یا خاستگاهش منافع گروهی و احساسات قومی‌ و طبقاتی باشد ، و از نظر دیگر بسته به آن است که ماهیت تحولات اجتماعی‌ را چه بدانیم ؟ آیا آنگاه که جامعه‌ای متحول می‌شود و دوره‌ای را پشت سر می‌گذارد و دوره جدیدی را آغاز می‌کند ، آن جامعه تغییر ماهیت می‌دهد و بالنتیجه قوانینی بر آن حاکم می‌شود مغایر قوانین حاکم پیشین ، آنچنانکه‌ مثلا آب پس از یک دوره بالا رفتن درجه حرارت ، تبدیل به بخار می‌شود و از آن پس قوانین گازها بر آن حاکم است نه قوانین مایعات ؟ یا تحولات و تکاملهای اجتماعی از این قبیل نیست قوانین اصلی تکاملی جامعه ، و مداری‌ که در آن تحول می‌یابد ثابت است جامعه تغییر منزل و مرحله می‌دهد نه‌ تغییر مدار و قانون تکامل ، آنچنانکه جاندران ازنظر زیستی متحول و متکامل‌ می‌شوند اما قوانین تکامل همواره ثابت است . و از نظری این مساله که یک ایدئولوژی از نظر زمانی و مکانی مطلق است‌ یا نسبی بسته به آن است که جهان بینی آن ایدئولوژی چه جهان بینی‌ئی باشد ؟ علمی یا فلسفی و یا مذهبی ؟ ایدئولوژی علمی به حکم اینکه مبتنی بر یک‌ جهان بینی ناپایدار است نمی‌تواند پایدار باشد ، بر خلاف جهان‌بینی فلسفی‌ مبتنی بر اصول اولیه و بدیهیات