انسان و ایمان - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦

محیط بیرونی و درونی خود تسلط نسبی دارد فرد تکامل یافته یعنی وارسته از محکومیت محیط بیرونی و درونی ، و وابسته به عقیده و ایمان .
تکامل جامعه نیز عینا به همان صورت رخ می‌دهد که تکامل روح در دامن جسم‌ و تکامل انسانیت " فرد " در دامن حیوانیت او صورت می‌گیرد .
نطفه جامعه بشری بیشتر با نهادهای اقتصادی بسته می‌شود جنبه‌های فرهنگی و معنوی جامعه بمنزله روح جامعه است همانطور که میان جسم و روح تاثیر متقابل هست ، [١] میان روح جامعه و اندام آن یعنی میان نهادهای معنوی‌ و نهادهای مادی آن چنین رابطه‌ای برقرار هست همانطور که سیر تکاملی فرد به سوی آزادی و استقلال و حاکمیت بیشتر روح است ، سیر تکاملی جامعه نیز چنین است یعنی جامعه انسانی هر اندازه متکامل‌تر بشود ، حیات فرهنگی ، استقلال و حاکمیت بیشتری بر حیات مادی آن پیدا می‌کند انسان آینده ، حیوان فرهنگی است نه حیوان اقتصادی انسان آینده ، انسان عقیده و ایمان و مسلک است نه انسان شکم و دامن .
البته این به آن معنی نیست که جامعه بشر با یک جبر و ضرورت ، قدم به‌ قدم و روی خط مستقیم به سوی کمال ارزشهای انسانی حرکت می‌کند و همواره‌ جامعه انسان در هر مرحله از زمان از این نظر نسبت به مرحله پیشین یک‌ گام جلوتر است ممکن است بشر ، دوره‌ای از زندگی اجتماعی را طی کند که با همه پیشرفتهای