نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٢

مردمی که در خارج و یا حاشیه قرار دارند . هنگامی که نهضتی در جریان است مانند این است که صحنه‌ای را در حالی که‌ گرد و غبار برانگیخته است بخواهیم مشاهده کنیم یا از آن عکسبرداری‌ نمائیم که البته اندکی دشوار است ، بر خلاف هنگامی که نهضت پشت کرده و پایان یافته باشد [ که ] مانند آن است که صحنه‌ای را پس از فرو نشستن‌ گرد و غبار بخواهیم ببینیم یا از آن عکسبرداری نمائیم . به هر حال تحلیل‌ این نهضت چه برای مردم معاصر که خود در آن شرکت دارند و چه برای‌ آیندگان تاریخ که بخواهند در باره آن قضاوت نمایند هم اکنون امری ضروری‌ و حیاتی است . به نظر می‌رسد مسائل ذیل باید مورد بررسی قرار گیرد : ماهیت نهضت هدف نهضت رهبری نهضت آفات نهضت

ماهیت نهضت

وقایع و حوادث اجتماعی و تاریخی ، همانند پدیده‌های طبیعی ، احیانا از نظر ماهیت با یکدیگر اختلاف دارند . همه نهضتهای تاریخی را نمی‌توان از نظر ماهیت ، یکسان دانست . هرگز ماهیت انقلاب اسلامی صدر اسلام با ماهیت انقلاب کبیر فرانسه و یا انقلاب اکتبر روسیه یکی نیست . تشخیص ماهیت یک نهضت از راههای مختلف ممکن