نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩

" سید انگلستان را نه تنها قدرتی استعماری ، بلکه دشمن صلبی مسلمانان‌ می‌دانست و معتقد بود که هدف انگلستان نابودی اسلام است ، چنانکه یک‌ بار نوشت : انگلستان از اینرو دشمن مسلمانان است که اینان از دین اسلام‌ پیروی می‌کنند . انگلستان همیشه به نیرنگهای گوناگون می‌کوشد تا بخشی از سرزمینهای اسلامی را بگیرد و به قومی دیگر بدهد [١] . گوئی شکست و دشمنکامی اهل دین را خوش دارد و سعادت خویش را در زبونی آنان و نابودی‌ دار و ندارشان می‌جوید . . . یک نتیجه بینش ضد انگلیسی سید تمایل او به‌ این بود که اسلام را دین پیکار و سختکوشی بداند و از اینرو به روی فریضه‌ جهاد بسیار تأکید کند . به نظر او ، در برابر حکومتی که مصمم به نابودی‌ اسلام است مسلمانان راهی جز توسل به زور ندارند " [٢] .
٨ - مبارزه با خود باختگی در برابر غرب . مسلمانان در قرن سیزدهم هجری‌ و نوزدهم مسیحی ، یا از آنچه در غرب می‌گذشت بی‌خبر بودند ، و یا اگر سفری به غرب رفته بودند و کم و بیش از آنچه در جهان پیشرفته غرب‌ می‌گذشت آگاه می‌شدند ، سخت مرعوب یا مجذوب می‌شدند و از اینکه شرق‌ اسلامی بتواند در برابر غرب مسیحی به نحوی ، چه به شکل رقابت ، و چه به‌ شکل مبارزه قد علم کند مأیوس بودند . گویند ناصرالدین شاه در بازگشت از یکی از مسافرتهای فرنگ ، به صدر اعظم خود گفت : صدراعظم ! ما هرگز به‌ غرب نخواهیم رسید . تو فقط کاری بکن تا من زنده هستم صدائی از کسی بلند نشود ! .