نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩

" مثالیگری اروپا هرگز به صورت عامل زنده ای در حیات آن در نیامده ، و نتیجه آن پیدایش " من " سرگردانی است که در میان دموکراسیهای‌ ناسازگار با یکدیگر به جستجوی خود می‌پردازد که کار منحصر آنها بهره کشی‌ از درویشان به سود توانگران است . سخن مرا باور کنید که اروپای امروز بزرگترین مانع در راه پیشرفت اخلاق بشریت است . از طرف دیگر مسلمانان‌ مالک اندیشه ها و کمال مطلوبهای نهائی مطلق مبتنی بر وحیی می‌باشند که‌ چون از درونی‌ترین ژرفای زندگی بیان می‌شود ، به ظاهری بودن آن رنگ باطنی‌ می‌دهند " [١] .
مزیت دیگر اقبال اینست که در ذهن خود درگیریهائی که محمد عبده گرفتار آنها بوده داشته است . یعنی یافتن راه حلی که مسلمانان بدون آنکه پا روی‌ حکم یا اصلی ازاصول اسلام بگذارند مشکلات سیاسی و اقتصادی و اجتماعی زمان‌ خود را حل کنند . از اینرو در باره مسائلی از قبیل اجتهاد ، اجماع و امثال اینها زیاد می‌اندیشیده است . اقبال ، اجتهاد را موتور حرکت اسلام‌ می‌شمارد .
از جمله مزایای اقبال اینست که بر خلاف سایر پرورش یافتگان فرهنگ‌ غرب شخصا معنویتگرا است و از بعد روحی عرفانی و اشراقی نیرومندی‌ برخوردار است . از اینرو برای عبادت و ذکر و فکر و مراقبه و محاسبةالنفس و بالاخره سیر و سلوک و معنویت و آنچه امروز آن را درونگرائی می‌خوانند و احیانا تخطئه می‌نمایند ارزش فراوان قائل است و از جمله مسائلی که در " احیاء فکر دینی " طرح می‌کند این مسائل است .
اقبال احیاء فکر دینی را