نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٠

شرایط موفقیت مصلح

اکنون به پایان خط رسیده‌ایم . سخن خود را به جمله‌ای نغز از مولای متقیان‌ در زمینه شرط موفقیت مصلح دینی که در نهج‌البلاغه ضمن کلمات قصار مسطور است زینت می‌دهیم و به تفسیر آن می‌پردازیم : « انما یقیم امر الله سبحانه من لا یصانع و لا یضارع و لا یتبع المطامع » [١] . در این جمله ها سخن از برپا داشتن فرمان خدا است ، سخن از چیزی‌ است که از صد سال پیش در زبان مصلحین اسلامی از آن به " احیاء اندیشه‌ اسلامی " تعبیر می‌شود ، سخن از اینست که مواقعی می‌رسد که فرمانهای خدا در یک جامعه زمین می‌خورد و نیاز به اینست که از نو بنیاد شود . سخن در اینست که چه کسی قادر است این کار پیامبرانه را انجام دهد . آیا هر فردی در هر شرائط روحی و اخلاقی و با هر نوع شخصیت معنوی موفق به برداشتن‌ چنین گامی پیامبرانه می‌شود ؟ علی علیه السلام با قید کلمه " « انما » " که مفید حصر است می‌فرماید کسی چنین توفیقی حاصل می‌کند که سه صفت بزرگ در او راه نیافته باشد : مصانعه ، مضارعه ، طمع بندگی .
برای مصانعه هنوز نتوانسته‌ام یک معادل فارسی دقیق پیدا کنم . شاید بشود گفت سازشکاری ، یا ملاحظه‌کاری ، یا معامله‌گری ، اما نه ، همه اینها مصانعه هستند ، ولی مصانعه بیش از اینها است . آنگاه که به علی پیشنهاد کوتاه آمدن در عزل معاویه

---

[١] نهج البلاغه ، کلمات قصار ، حکمت . ١٠٧