نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠

جنبشهای اصلاحی در تاریخ اسلام

گذشته از سیره و روش ائمه معصومین که سراسر ، تعلیم و ارشاد و جنبشهای‌ اصلاحی است ، در تاریخ اسلام حرکتها و جنبشهای اصلاحی فراوان می‌توان یافت‌ که از هیچ تاریخ دیگر کمتر نیست . ولی نظر به اینکه بررسی کافی درباره‌ این جنبشها به عمل نیامده انسان ابتداء می‌پندارد تاریخ اسلام از نظر جنبشهای اصلاح طلبانه تاریخی راکد و صامت است .
لا اقل هزار سال است که این اندیشه در میان مسلمانان ( ابتدا در اهل‌ تسنن و بعد در شیعه ) راه یافته که در اول هر قرن ، یک " مجدد " و احیاء کننده دین ظهور خواهد کرد . اهل تسنن حدیثی به این مضمون به روایت‌ ابوهریره نقل می‌کنند : « ان الله یبعث لهذه الامة علی رأس کل مائة من‌ یجدد لها دینها . » خداوند در سر هر صد سال مردی برای امت بر می‌انگیزد که دین او را نوسازی کند و سامان دهد .
هر چند این حدیث از نظر سند اساسی ندارد و از نظر تاریخی هم تأیید نمی‌شود و ما در جای دیگر به نقد این حدیث و این تفکر پرداخته‌ایم [١] ، ولی شیوع و رواج و قبول این اندیشه در میان مسلمانان بیانگر این حقیقت‌ است که مسلمانان لا اقل در فاصله یک قرن ، انتظار مصلح یا مصلحان‌ داشته‌اند و عملا برخی نهضتها را نهضتهای اصلاحی تلقی می‌کرده‌اند .
اینست که می‌گوییم : اصلاح و مصلح و نهضت اصلاحی و

---

[١] ده گفتار ، مقاله احیاء فکر دینی .