نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٥

انسانی برایش به صورت هدف در می‌آیند ، از اینکه طرفدار یک فرد به‌ عنوان یک فرد و یا دشمن یک شخص به عنوان یک شخص بشود آزاد می‌شود . او دیگر طرفدار عدل است نه عادل ، دشمن ظلم است نه ظالم ، طرفداریش از عادل و دشمنیش با ظالم از عقده های روانی و شخصی ناشی نمی‌شود ، اصولی و مسلکی است . وجدان اسلامی بیدار شده جامعه ما ، او را در جستجوی ارزشهای اسلامی بر انگیخته است و این وجدان مشترک و روح جمعی جوشان جامعه است که طبقات‌ مختلف و احیانا متضاد را در یک حرکت هماهنگ به راه انداخته است .

و اما از نظر ریشه :

ریشه این نهضت را در جریانهای نیم قرن اخیر کشور از نظر تصادم آن‌ جریانها با روح اسلامی این جامعه باید جستجو کرد . در نیم قرن اخیر جریانهائی رخ داده که بر ضد اهداف عالیه اسلامی و در جهت مخالف آرمانهای مصلحان صد ساله اخیر بوده و هست و طبعا نمیتوانست‌ برای همیشه از طرف جامعه ما بدون عکس‌العمل بماند . آنچه در این نیم قرن در جامعه اسلامی ایران رخ داد عبارت است از : استبدادی خشن و وحشی و سلب هر نوع آزادی . نفوذ استعمار نو ، یعنی شکل نامرئی و خطرناک استعمار ، چه از جنبه‌ سیاسی و چه از جنبه اقتصادی و چه از جنبه فرهنگی . دور نگهداشتن دین از سیاست ، بلکه بیرون کردن دین