نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٥

مشروطه کرد و یا نهضتی اسلامی به رهبری رهبران دینی مانند آنچه در ایران‌ امروز می‌گذرد مشاهده نمی‌کنیم . این انقلابها همه به رهبری روحانیت شیعه صورت گرفت ، همان روحانیتی‌ که کمتر در باره اصلاح و طرحهای اصلاحی سخن گفته و طرح داده است . جنبش‌ تنباکو را علمای ایران آغاز کردند و با دخالت زعیم بزرگ مرحوم حاج‌ میرزا حسن شیرازی به پیروزی نهائی رسید . انقلاب عراق را علمای شیعه عراق‌ که در رأس آنها مجتهد جلیل القدر آقا میرزا محمد تقی شیرازی قرار داشت‌ رهبری کردند . راستی حیرت آور و درس آموز است که از شخصیتی مانند مرحوم میرزا محمدتقی شیرازی ، مجسمه زهد و تقوا و تهذیب نفس و به اصطلاح‌ درونگرائی ، یکمرتبه در شرائط خاص ، شخصیتی مجاهد طلوع می‌کند که گوئی‌ همه عمر با جهاد و مبارزه به سر کرده است . نهضت مشروطیت ایران را در درجه اول مرحوم آخوند ملا محمد کاظم خراسانی و مرحوم آقاشیخ عبدالله‌ مازندرانی از مراجع نجف ، و دو شخصیت بزرگ از علمای تهران ، مرحوم سید عبدالله بهبهانی و مرحوم سید محمد طباطبائی رهبری کردند . در جهان تسنن ، نه تنها جنبشهائی نظیر جنبشهای فوق الذکر وسیله اصلاح‌ طلبان مذهبی و مقامات روحانی سنی صورت نگرفته است ، نهضتهائی نظیر نهضت اصفهان و نهضت تبریز و نهضت مشهد که در نهضت اخیر ، مجتهد بزرگ‌ مرحوم حاج آقا حسین قمی نقش اول را داشت نیز صورت نگرفته است . چرا با اینکه در جهان تسنن سخن از اصلاح و مبارزه علیه استعمار و استثمار بیشتر به میان آمده ، علمای اهل تسنن کمتر