آنچه تا کنون گفتیم مربوط به جهان تسنن بود . هر چند سید جمال که سلسله‌ جنبان نظریه اصلاح است خود ایرانی و شیعه است ، ولی آنچه تا کنون گفتیم‌ ، حتی در مورد سید جمال ، مربوط به حرکات اصلاحی در جهان تسنن بود . حرکتهای اصلاحی در جهان تشیع ، حال و وضع دیگری دارد و با آنچه در جهان‌ تسنن گذشته تفاوت دارد . در جهان تشیع سخن اصلاح کمتر به میان آمده و طرح‌ اصلاحی کمتر داده شده و در باره اینکه " چه باید کرد ؟ " کمتر تفکر به‌ عمل آمده است . اما علی رغم همه اینها در شیعه نهضتهای اصلاحی ، مخصوصا نهضتهای ضد استبدادی و ضد استعماری بیشتر و عمیقتر و اساسیتر صورت گرفته‌ است . در تاریخ جهان تسنن ، جنبشی مانند جنبش ضد استعماری تنباکو به‌ رهبری رهبران دین که منجر به لغو امتیاز انحصار تنباکو در ایران شد و استبداد داخلی و استعمار خارجی هر دو به زانو در آمدند ، و یا انقلابی‌ مانند انقلاب عراق که علیه قیمومت انگلستان بر کشور اسلامی عراق بود و منجر به استقلال عراق شد و یا قیامی مانند قیام مشروطیت ایران که رژیم‌ سلطنتی استبدادی ایران را مبدل به رژیم