نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر

نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥

افول اندیشه اصلاح در جهان عرب

در جامعه عربی سنی کسی را که بشود به عنوان " قهرمان اصلاح " به حساب‌ آورد همین سه نفر یعنی سیدجمال و عبده و کواکبی هستند که به ترتیب از نظر اهمیت ، درجات اول و دوم و سوم قهرمانی را اشغال کرده‌اند . افراد دیگری از پیروان اینها و خصوصا سیدجمال و عبده در مصر و سوریه و الجزایر و تونس و مغرب پدید آمده‌اند که داعیه اصلاح داشته و خود را ادامه دهنده‌ راه سیدجمال و عبده به شمار می‌آورده‌اند ، ولی هیچکدام آنها آن اهمیت را نیافته‌اند که در ردیف سه قهرمان سابق‌الذکر به حساب آیند ، بلکه برخی از آنها در اثر برخی انحرافات ، به جای آنکه اصلاح کنند ، افساد کرده‌اند و به جای آنکه مصلح به شمار آیند ، مفسد به شمار می‌روند . سید محمد رشید رضا از این جمله است . رشید رضا بیش از هر کس دیگر سنگ اصلاح را به‌ سینه می‌زند و خود را ادامه دهنده راه سیدجمال و عبده می‌داند ، ولی او در اثر اینکه بیش از آنکه تحت تأثیر افکار سیدجمال و عبده باشد تحت تأثیر اندیشه‌های ابن تیمیه و محمد بن عبدالوهاب بود و بیش از آنکه مبلغ‌