نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨
اجتماعی مقررات اسلامی از قبیل نماز و روزه و حج و زکات و انفاق ، و استحکام اصول اخلاقی اسلام را روشن نماید . عبده که مانند سید جمال در پی وحدت دنیای اسلام بود و با تعصبهای فرقهای میانه خوشی نداشت ، وقتی که به قول خودش نهج البلاغه را کشف کرد ، در صدد شرح و نشر آن برآمد ، و در تحشیه و پاورقی بر همه آن کتاب حتی بر خطبههائی که علیه خلفا بود درنگ نکرد ، همچنانکه از ستایش بلیغ و بیمانند سخنان علی علیهالسلام خودداری ننمود . عبده با سید جمال در دو جهت اختلاف نظر داشت : یکی اینکه سید انقلابی فکر میکرد و عبده طرفدار اصلاح تدریجی بود . دیگر اینکه سید مبارزه با استبداد و استعمار را در رأس برنامه های خود قرار داده بود و معتقد بود اول باید ریشه این امالفساد را کند و دور انداخت ، ولی عبده - لا اقل در اواخر عمر و بعد از جدا شدن از سید در پاریس و بازگشت به مصر - معتقد بود که آموزش و تربیت دینی جامعه تقدم دارد بر آموزش و پرورش سیاسی آنها و بر هر حرکت سیاسی . در کتاب " سیری در اندیشه های سیاسی عرب " به عنوان نتایج کار سید و عبده چنین مینویسد : " نتایج کار سید با عبده از حیث تأثیری که ایندو بر تاریخ بیداری مسلمانان داشتهاند ، از یکدیگر بسیار متفاوت بوده است . سید جمال بیشتر مرد پیکار و سختکوشی بود و عبده مرد اندیشه و میانه روی ، سید جمال آزادی مسلمانان را تنها راه تحرک فکری آنان میدانست و عبده بیشتر پروای تربیت اخلاقی و دینی مسلمانان را داشت . سید جمال دامنه کوششهای خود