نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦
و ضد استعمار از آنها بهره جست ، امتیاز خاصی ندارند ، مانند سایر
طبقاتند .
ولی روحانیت شیعه چنین نیست . روحانیت شیعه یک نهاد مستقل است ،
یک قدرت ملی است ، همواره در کنار مردم و در برابر حکمرانان بوده است
. از این رو سید جمال در جامعه شیعه ، اول به سراغ طبقه علما رفت و به
آگاه سازی آنها پرداخت ، این طبقه را بهترین پایگاه برای مبارزه با
استبداد و استعمار تشخیص داد . از مضمون و محتوای نامههائی که سید به
علماء شیعه ، خصوصا نامهاش به زعیم بزرگ مرحوم حاج میرزا حسن شیرازی
اعلی الله مقامه و نامه دیگرش که صورت بخشنامه دارد به سران علماء
معروف و برجسته شیعه در عتبات و در تهران و مشهد و اصفهان و تبریز و
شیراز و غیره نوشته است این مدعا کاملا پیدا است . سید جمال تشخیص داده
بود که در روحانیت شیعه اگر احیانا افرادی رابطه نزدیک با مستبدان زمان
خود داشتهاند ، وابستگی خود را با روحانیت و مردم و دین حفظ کردهاند و
از آن اصل که در فقه مطرح است یعنی " استفاده از پایگاه دشمن به سود
مردم " پیروی کردهاند ، و اگر احیانا افرادی هم بودهاند - که البته
بودهاند - که واقعا وابسته بودهاند ، جنبه استثنائی داشتهاند و لهذا مردم
شیعه پیوند محکم خود را با روحانیت شیعه در طول تاریخ نگسستهاند [١] .
روش سید جمال در قبال روحانیت شیعه ، تأثیر فراوانی
[١] رجوع شود به کتاب " نقش روحانیت پیشرو در جنبش مشروطیت ایران " تألیف حامد الگار ، ترجمه ابوالقاسم سری .