نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥

داعیه علاج آنها را داشت دقیقا آشنا شد . سید جمال مهمترین و مزمنترین درد جامعه اسلامی را استبداد داخلی و استعمار خارجی تشخیص داد و با این دو به شدت مبارزه کرد . آخر کار هم‌ جان خود را در همین راه از دست داد . او برای مبارزه با این دو عامل فلج‌ کننده ، آگاهی سیاسی و شرکت فعالانه مسلمانان را در سیاست واجب و لازم‌ شمرد و برای تحصیل مجد و عظمت از دست رفته مسلمانان و به دست آوردن‌ مقامی در جهان که شایسته آن هستند بازگشت به اسلام نخستین و در حقیقت‌ حلول مجدد روح اسلام واقعی را در کالبد نیمه مرده مسلمانان ، فوری و حیاتی‌ می‌دانست . بدعت زدائی و خرافه شوئی را شرط آن بازگشت می‌شمرد . اتحاد اسلام را تبلیغ می‌کرد. دستهای مرئی و نامرئی استعمارگران را در نفاق افکنی‌ های مذهبی و غیر مذهبی می‌دید و رو می‌کرد .

دو امتیاز

از خصوصیات برجسته سید جمال اینست که در اثر آشنائی نزدیک با جامعه‌ شیعه و با جامعه سنی ، تفاوت و دوگانگی وضع روحانیت شیعه را با روحانیت سنی به خوبی درک کرده بود . او می‌دانست که روحانیت سنی یک‌ نهاد مستقل ملی نیست و در مقابل قدرتهای استبدادی و استعماری قدرتی به‌ شمار نمی‌رود . روحانیت سنی وابسته به حکومتهائی است که خود قرنها آن را به عنوان " اولوالامر " به جامعه معرفی کرده است . لهذا در جامعه تسنن‌ به سراغ علما نمی‌رفت ، مستقیما به سراغ خود مردم می‌رفت . از نظر او علماء دینی سنی از جهت اینکه بشود به عنوان پایگاه ضد استبداد