نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤

بیدارسازی را در کشورهای اسلامی آغاز کرد ، دردهای اجتماعی مسلمین را با واقع بینی خاصی بازگو نمود ، راه اصلاح و چاره جوئی را نشان داد . با اینکه در باره سید جمال فراوان گفته و نوشته می‌شود ، ولی راجع به تز اصلاحی او کمتر سخن می‌رود و یا من کمتر دیده و شنیده‌ام . به هر حال خوب‌ است بدانیم که سیدجمال درد جامعه اسلامی را چه تشخیص می‌داده و راه چاره‌ را چه می‌دانسته است و چه راههائی برای وصول به هدفهای اصلاحی خویش‌ انتخاب می‌کرده است ؟ نهضت سیدجمال ، هم فکری بود و هم اجتماعی . او می‌خواست رستاخیزی هم‌ در اندیشه مسلمانان به وجود آورد و هم در نظامات زندگی آنها . او در یک‌ شهر و یک کشور و حتی در یک قاره توقف نکرد ، هر چند وقت در یک کشور به سر می‌برد . آسیا و اروپا و افریقا را زیر پا گذاشت . در هر کشور با گروههای مختلف در تماس بود همچنانکه نوشته‌اند در برخی کشورهای اسلامی‌ عملا وارد ارتش شد برای اینکه تا دل سپاهیان نفوذ نماید . مسافرت سید به‌ کشورهای مختلف اسلامی و بازدید آنها از نزدیک سبب شد که آن کشورها را از نزدیک بشناسد و ماهیت جریانها و شخصیتهای این کشورها را به دست‌ آورد ، همچنانکه جهان پیمائیش و مخصوصا توقف نسبتا طولانیش در کشورهای‌ غربی او را به آنچه در جهان پیشرفته می‌گذشت و به ماهیت تمدن اروپا و نیت سردمداران آن تمدن آشنا ساخت . سید جمال در نتیجه تحرک و پویائی ، هم زمان و جهان خود را شناخت و هم به دردهای کشورهای اسلامی که