نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١

تجدد فکر دینی که اخیرا مصطلح شده است یک آهنگ آشنا به گوش مسلمانان‌ است .
بررسی دقیق نهضتهای اصلاحی دوره اسلام و تحلیل علمی آنها بسیار مفید و حیاتی است . امیدوارم افراد شایسته‌ای چنین توفیقی بیابند و نتیجه بررسی‌ و تحقیقات خود را در اختیار علاقه‌مندان قرار دهند .
بدیهی است که جنبشهائی که داعیه اصلاح داشته‌اند ، یکسان نبوده‌اند .
برخی داعیه اصلاح داشته و واقعا هم مصلح بوده‌اند . برخی بر عکس ، اصلاح را بهانه قرار داده و افساد کرده‌اند . برخی دیگر در آغاز جنبه اصلاحی داشته و سرانجام از مسیر اصلاحی منحرف شده‌اند .
قیامهای علویین در دوره اموی و عباسی غالبا قیامهای اصلاحی بوده است .
بر عکس ، جنبش بابک خرم دین و چند جنبش دیگر از این قبیل آنقدر آلوده‌ و پلید بود که برای جهان اسلام نتیجه معکوس داد ، یعنی از تنفر مردم و خشم مردم نسبت به دستگاه جور خلفای عباسی که این نهضتها علیه آن بپا شده‌ بود کاست . شاید علت اصلی دوام نسبی حکومت عباسیان قیامهای امثال‌ بابک بود . در حقیقت این قیامها را باید شانس حکومت عباسی به شمار آورد . قیام شعوبیه در آغاز ، ماهیت اصلاحی داشت . زیرا علیه تبعیض‌ اموی بود و با شعار : « یا ایها الناس انا خلقناکم من ذکر و انثی و جعلناکم شعوبا و قبائل لتعارفوا ان اکرمکم عندالله اتقیکم [١] » آغاز شد . شعوبیه چون علیه تبعیض