انديشه اجتماعى در روايات امر به معروف و نهى از منكر - صديق اورعى، غلامرضا - الصفحة ٣٣ - ٢ - ٢ ويژگى هاى فرهنگ
به ارتباط فرهنگ با ديگر وجوه جامعه متوجه مىكند. تعبير ديگرى از فرهنگ داشتيم كه «فرهنگ، شيوههاى ادراك، احساس و عمل در يك محيط اجتماعى» است. اگر اين سخن تعبير قبل مقايسه شود، ادراك، احساس و عمل معادل زندگى قرار مىگيرند و روانشناسان نيز حيطههاى وجود روانى انسان را ادراك، احساس و عمل مىدانند. اگر دقت كنيم كه ادراك، احساس و اراده، هر سه فعاليت انسان در برخورد با واقعيتها هستند، آن گاه از فعاليتهاى ادراكى، احساسى و ارادى سخن خواهيم گفت و در مقايسه تعابير با يكديگر، زندگى معادل فعاليت قرار مىگيرد.
با توجّه به مطالب پيشين، ارتباط فرهنگ با فعاليت در محيط اجتماعى مورد نظر قرار مىگيرد. توضيح اين كه ارزشها، هنجارها و نمادها- كه به دانايى آميختهاند- چند و چون و كى و كجا هستند- نظام اجتماعى است. نظامهاى سياسى، اقتصادى و خانوادگى، همگى زيرمجموعه اين نظام اجتماعى هستند. اين نظامها همگى به موقعيتها، و هر موقعيت به رابطهها،[١] و هر رابطه به تعدادى تعامل تقسيم مىشوند. پس فرهنگ، روح و شكل فعاليتهاى اجتماعى و نظام اجتماعى، سياسى، اقتصادى و خانوادگى است و با تغيير آن، همه اينها تغيير مىكند. در واقع درك فرهنگ، يعنى درك زندگى و نظامهاى اجتماعى مردم.
هر چند در يك متن تخصصى ضرورتى بر تأكيد بر عنوان فوق نيست، ولى در مقدمه اين تحقيق لازم به نظر مىرسد. دين- آن طور كه دينداران مىشناسند- مجموعهاى از آموزهها و دستوراتى است كه از طرف خداوند براى بشر فرستاده شده است. امّا اگر مردمى در جامعهاى تمام يا بخشى از آموزهها و دستورات دينى را نپذيرند، عناصر دينىِ پذيرفته شده، بخشى از فرهنگ آن مردم مىشود و آنچه از دين عملًا شيوه زندگى مردم نشود- هر چند جزء دين الهى است- جزئى از فرهنگ آن مردم نيست. مثال بارز و قابل تصديق همگان، نيكو بودن ازدواج موقت در دين اسلام مطابق فهم شيعى آن، و زشت بودن ازدواج موقت نزد بيشتر مردم مسلمان شيعه ايران در زمان حاضر است. پس ازدواج موقت جزء دين الهى است، ولى جزء
[١].
snoitaleR. ١