انديشه اجتماعى در روايات امر به معروف و نهى از منكر - صديق اورعى، غلامرضا - الصفحة ١٦ - ١ حيطه روان شناسى
به نظر مىرسد لغزش روانشناسان در مبحث هيجان، اين بوده است كه حالتهاى روانى را، هيجان دانسته، آن گاه در پى تبيين آن با يك عامل بودهاند و به نتيجه نرسيدهاند. همان طور كه پيشتر از تول اتكينسون خوانديم، عدهاى كوشيدهاند ميان هيجان و انگيزش تفاوت قايل شوند و هيجان را حالتى ناشى از محرك خارجى، و انگيزش را حالتى ناشى از نيازها و انگيزههاى درونى مىدانند؛ در صورتى كه اين مطلب، داراى موارد نقض است. در واقع آنها خواستهاند به طور اعتبارى و به شكل مقياس اسمى، برخى حالتها را هيجان بنامند؛ مثل غم و شادى، و برخى حالتها را انگيزش؛ مانند تشنگى و گرسنگى. در حالى كه در قواعد تعريف علمى موضوعات تحقيق، معيّن شده است كه «همه واقعيتهاى داراى ويژگى معيّن، بايد در ابتداى تحقيق جزء تعريف قرار داده شوند.»[١]
لغزش ديگرى كه در كلام اتكينسون آمده، اين است كه انگيزش را فعاليتى هدفدار دانسته است، در حالى كه انگيزه يا برانگيزاننده، همزمان دو اثر مىگذارد؛ اثرى در حيطه عاطفى، و اثرى در حيطه روانى- حركتى. اثر انگيزه در حيطه حركتى، رفتار، و اثر آن در حيطه عاطفى، حالت انگيزشى و برانگيخته بودن است.
همه روانشناسان، هراس، ترس، اضطراب و ... را هيجان دانستهاند. اينها همگى همراه با اثر حركتى انگيزه به هنگام مواجهه با گرگ و پيدايش نياز به ايمنى و پيدايش انگيزه ايمنى، وجود دارند.
...
نمودار (١)
نمودار (٢)
[١]. ر. ك: دوركيم، اميل، قواعد روش جامعهشناسى، ص ٣١- ٣٥.