انديشه اجتماعى در روايات امر به معروف و نهى از منكر - صديق اورعى، غلامرضا - الصفحة ١٣١ - ٦ - ٢ طمع
مردم را به رعايت عدالت ميان مردم فرمان مىدهند- مىكشد».[١]
اگر دقت كنيم، مىبينيم بحث از انگيزه اشخاص براى ترك امر به معروف و نهى از منكر، آرام آرام به بحث از زشت شمردن ترك امر به معروف و نهى از منكر كشيده مىشود و پس از آن، به بحث زشت شمردن اجتماعى نوبت مىرسد كه مخالف امر به معروف و نهى از منكر است.
پس از اين مراحل، شايسته است به ساختار اجتماعى كه داراى شرايط و زمينههاى مناسب[٢] با ترس از امر به معروف، يا انگيزه طمع براى ترك امر به معروف است توجّه كنيم.
نيز به ساختار اجتماعى با اين ويژگى كه امر كننده به معروف را مىراند و امر به معروف را عيب و نقص مىشمارد بپردازيم. به عبارت ديگر، به اين سؤال پاسخ دهيم كه در چه شرايط اجتماعى و در جامعهاى با چه ويژگىها، اعمال اجتماعى كردن و كنترل اجتماعى در خصوص ارزشها و هنجارهاى اسلامى، اقدامى پسنديده و تسهيل شده به شمار مىآيد و فرمان دهنده به خوبىها محترم است، و در جامعهاى با چه ويژگىها، امر به معروف و نهى از منكر از سوى اشخاص، امرى ناپسند تلقى مىشود و با تنبيهات گوناگون مواجه مىگردد؟
نوعبندى جوامع براساس نحوه برخورد با امر به معروف و نهى از منكر كه از روايات به دست آمده، مقدمه اين توجّه است:
١. جامعهاى كه ارزشها و هنجارهاى اسلامى را به عنوان ارزش و هنجار پذيرفته است و بر رعايت آنها اصرار مىورزد و مانع نقض آنها مىشود؛
٢. جامعهاى كه هر چند ارزشها و هنجارهاى اسلامى را انكار نكرده است، ولى بر رعايت آنها اصرار نمىورزد و از نقض آنها از سوى اشخاص جلوگيرى نمىكند؛
٣. جامعهاى كه هر چند ارزشها و هنجارهاى اسلامى را انكار نكرده است، ولى اصرار بر رعايت آنها را- از سوى هر كس باشد- بد مىشمارد و اصرار كنندگان بر رعايت آنها را طرد مىكند و از خود مىراند؛
[١]. ر. ك: نورى، حسين بن محمّدتقى، مستدرك الوسائل، ج ١٢، ص ١٨٣، روايت ١٣٨٣١.
[٢].
noitaleR. ١