ديه در كارهايى مانند قتل انسان بى گناه، جنايت بر اندام‌ها و حواس بدن انسان و نيز جنايت بر حيوانات ثابت مى‌شود. از اين رو، موارد ثبوت ديه در چهار محور ديه قتل، ديه اعضاى بدن، ديه حواس بدن، ديه حيوانات مورد بحث قرار مى‌گيرد.

١- ديه قتل‌

قتل از نظرگاه فقه اسلامى، به سه گونه «عمد محض»، «شبه عمد» و «خطاى محض» تقسيم مى‌گردد كه در دو صورت شبه عمد و خطا، ديه بر جنايت‌كار لازم مى‌آيد و در صورت عمد، حكم قصاص بر او بار مى‌شود، ولى در صورت توافق جنايت كار و اولياى مقتول، ممكن است به ديه تبديل گردد توضيح آن را در زير مى‌خوانيد.

الف- قتل عمد محض: قتل عمد آن است كه به قصد كشتن با كارى كه نوعاً موجب قتل مى‌گردد و مثل سر بريدن و خفه كردن و غيره انجام شود، يا به قصد كارى كه نوعاً كشنده است، هر چند قصد كشتن نداشته باشد (مثل شليك گوله) يا با كارى كه نوعاً كشنده نيست، ولى به اميد كشته شدن كسى، (مثل زدن با عصا به اميد كشتن و وقوع قتل به وسيله آن) انجام‌شود.

ب- قتل شبه عمد: قتل شبه عمد آن است كه:

١- كارى كه غالباً كشنده نيست بدون قصد كشتن انجام دهد مثل موارد ذيل در صورتى كه منجر به قتل گردد.

- زدن با تازيانه و مانند آن، براى تأديب؛

- معالجه پزشك در صورتى كه مباشر معالجه باشد؛

- ختنه كردنى كه از حد تجاوز كند؛

- زدن عدوانى با چيزى كه غالباً كشنده نيست و قصد كشتن هم ندارد [١].

[١]- تحرير الوسيله، ج ٢، ص ٥٥٤، مسأله ٥