١- اگر كسى استخوان باسن (نشيمنگاه) شخصى را بشكند، بطورى كه نتواند مدفوع خود را نگه دارد، بايد ديه كامل بپردازد، ولى اگر فقط قادر به نگه‌داشتن باد (شكم) نباشد، ارش به عهده‌اش مى‌آيد [٢].

٢- در شكستن استخوان هر عضوى كه ديه معيّن دارد، ١٥ ديه همان عضو و چنانچه بدون عيب، (شكسته بندى و) خوب شود، ٤٥ ديه شكستن آن استخوان ثابت مى‌گردد. [٣]

٣- ديه كوبيدن و خُرد كردن استخوان در صورتى كه خوب نشود، ١٣ ديه همان عضو است، ولى چنانچه بدون عيب خوب شود، ٤٥ ديه كوبيدن آن است. حضرت امام (رحمه الله) مى‌فرمايد: همه اين‌ها بنابر قول مشهور است، ولى احتياط درباره استخوان‌ها مصالحه مى‌باشد [٤].

١٧- سر و صورت: حكم مجروح كردن سر و صورت به قرار زير است:

١- كندن پوست صورت بدون خون آوردن (شبيه خراشيدگى)، يك شتر؛

٢- خراشى كه به مقدار كم وارد گوشت شود همراه بيرون آوردن خون، دو شتر؛

٣- جراحت عميق كه وارد گوشت شود، ولى به پوشش استخوانى نرسد، سه شتر؛

٤- جراحت عميق كه وارد گوشت شود و به پوشش استخوانى برسد، چهار شتر؛

٥- جراحت عميق كه وارد گوشت شود و سفيدى استخوان نمايان گردد، پنج شتر؛

٦- شكستن استخوان، ده شتر؛ ٧- جابه جا شدن استخوان (كه به جا انداختن نياز داشته باشد)، پانزده شتر؛

٨- زخمى كه از استخوان سر گذشته و به دستگاه مغزى برسد، ١٣ ديه واقوا اكتفا به سى و سه شتر [٥]؛

دو نكته:

١- زن در ديه‌هاى اعضا و جراحت‌ها با مرد مساوى است تا اين كه به ثلث ديه مرد برسد. از ثلث كه گذشت، ديه زن نصف مى‌شود، اعم از اين كه جانى مرد باشد يا زن.

بنابراين، ديه قطع يك انگشت زن، صد دينار و دو انگشت، دويست و سه انگشت، سيصد و چهار انگشت، دويست دينار مى‌باشد.

٢- هر آنچه از اعضاى مرد مانند دو دست و دو پا و منافع و جراحت‌ها داراى ديه است، همان اعضا در زن ديه ويژه زن دارد [٦].

١٨- پوست بدن: جنايت بر پوست بدن ممكن است به واسطه سيلى زدن به صورت، سر و ساير نقاط بدن انسان صورت گيرد كه حكم آن بدين شرح است:

سياه گردد، بدون مجروح يا شكسته شدن، ٦ دينار

به صورت سبز گردد، بدون سياه شدن، ٣ دينار

سرخ شود، يك دينار و نيم‌

حكم سيلى زدن‌

بدون كبود شدن، ٣ دينار

به ساير نقاط بدن در صورت سبز شدن، يك دينار و نيم‌

در صورت سرخ شدن، ٣٤ دينار

[١] - تحرير الوسيله، ج ٢، ص ٥٨٦، مسألۀ ١ و ٢.

[٢] - همان، (الاول).

[٣] - همان، ص ٥٨٧ (الثالث).

[٤] - همان.

[٥] - تحرير الوسيله، ج ٢، ص ٥٩٤-٥٩٥.

[٦] - همان، ص ٥٩٦، مسألۀ ٧-٨.