مبانى انديشه اسلامى(2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٥
همه تواناييها و ادراكات آن وجود دارد، اما جنبه مادى آن فعال نيست «١». حتى انسان گاهى در خواب قويتر از بيدارى عمل مىكند، چون به كارهاى بزرگى دست مىزند كه در حال بيدارى از او ساخته نيست. بنابر آنچه در روايات آمده است انسان با بدن برزخى لذات و آلام جسمانى را احساس مىكند. «٢» قبر در روايات اطلاعات ما از عالم برزخ و آنچه در قبر بر انسان مىگذرد و جزئى از عالمغيب و ملكوت اين جهان است بر همان قدرى است كه پيشوايان معصوم فرمودهاند.
به فرموده علامه مجلسى بنا بر آنچه از روايات بر مىآيد، مراد از قبر در بيشتر روايات جايگاه روح انسان در عالم برزخ است. «٣» بنابراين، عالم قبر در واقع همان عالم برزخ است اگر چه بدن شخص در حفره خاكى دفن مىشود.
عمرو بن يزيد مىگويد: از امام جعفر صادق (ع) پرسيدم: برزخ چيست؟ فرمود:
قبر آدمى عبارت است از آن هنگام كه مىميرد تا روز قيامت. «٤» بنابراين، مراد از قبر همين گودال خاكى محل دفن بدن ميت نيست و اينكه در روايات سخن از عذاب قبر و فشار قبر به ميان مىآيد، به اين معنا نيست كه ديوارهاى قبر از دو طرف به هم نزديك شوند و بدن ميت را بفشارند، بلكه اين فشار، عذابى است كه در ماوراى اين عالم ماده دامنگير متوفى مىشود، گرچه ممكن است فشار وارد بر روح موجب فشار بر بدن نيز گردد. براى همين ممكن است حتى اشخاصى كه در قبر خاكى دفن نمىشوند، فشار قبر داشته باشند، شبيه كسانى كه شب در بستر آرام خوابيدهاند ولى بر اثر خواب هولناكى كه مىبينند، فشار سختى بر بدنشان وارد مىشود.
شخصى از امام صادق (ع) پرسيد: آيا كسى كه بر دار آويخته شده عذاب قبر دارد؟
حضرت فرمود: