مبانى انديشه اسلامى(2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٧
راجع به اينكه از چه چيزهايى در قبر سؤال مىشود، آنچه از اخبار صحيح و مستفيض به دست مىآيد اين است كه از اصول اعتقادات سؤال و پرسش مىشود. «١» از برخى روايات نيز برمىآيد كه از بعضى اعمال مهم فروع دينى هم سؤال مىشود. امام جعفرصادق (ع) مىفرمايد:
يُسْأَلُ الْمَيِّتُ فى قَبْرِهِ عَنْ خَمْسٍ: عَنْ صَلاتِهِ وَ زَكاتِهِ، وَ حَجِّهِ وَ صِيامِهِ، وَ وَلايَتِهِ ايَّانا اهْلَالْبَيْتِ «٢» از ميت در قبرش راجع به پنج چيز سؤال مىشود: از نمازش و زكاتش و حجّش و روزهاش و ولايت ما اهل بيت (ع)
تجسم اعمال از مسائلى كه در باره عالم برزخ (و قيامت) مطرح است، تجسم اعمال و اعتقادات آدمى مىباشد. حكما و متكلمان اسلامى مىگويند كه ميان عمل و جزا رابطه علىّ و معلولى و بلكه بالاتر، رابطه عينيت و اتحاد وجود دارد؛ يعنى آنچه در آخرت به عنوان پاداش يا كيفر به نيكوكاران و بدكاران مىدهند، تجسم عمل آنهاست. نعيم و عذاب آنجا همين اعمال نيك و بد است كه وقتى پرده كنار مىرود تجسّم و تمثّل پيدا مىكند، تلاوت قرآن صورتى زيبا مىشود و كنار انسان قرار مىگيرد، غيبت و رنجانيدن مردم به صورت خورش سگان جهنم در مىآيد و «٣» امام جعفر صادق (ع) مىفرمايد:
چون مؤمن را در قبر نهند، از قبر او درى بسوى بهشت گشوده مىشود و مردى بسيار زيبا روى از آن خارج مىشود و نزد مؤمن مىآيد. مؤمن به او مىگويد: تو كيستى كه من زيباتر از تو را هرگز نديدهام؟! جواب مىدهد: من انديشه نيك و عمل صالح تو هستم ... و چون كافر را در گور