مبانى انديشه اسلامى(2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٦٩
١. نزاع و نفرين تبهكاران و مفسدان همان گونه كه در اين سرا گرفتار تفرقه، عداوت و پراكندگى انديشهها و دلها هستند، در دوزخ نيز به نزاع و متهم ساختن يكديگر مىپردازند و جملگى تلاش مىكنند كه ديگران را سبب بدفرجامى خود معرفى كنند:
وَقَالُوا رَبَّنَآ إِنَّا أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَآءَنَا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلا رَبَّنَا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنْ الْعَذَابِ وَالْعَنْهُمْ لَعْناً كَبِيراً. (احزاب: ٦٧- ٦٨)
و مىگويند: «پروردگارا ما رؤسا و بزرگتران خود را اطاعت كرديم و ما را از راه به در كردند پروردگارا آنان را دو چندان عذاب ده و لعنتشان كن لعنتى بزرگ!» و درباره نزاع و پرخاش دوزخيان مىفرمايد:
[ ٦٤ ])
اين مجادله اهل آتش قطعاً راست است.
نزاع و نفرين دوزخيان هيچ سودى به حالشان ندارد و هر يك بر اساس نامه كردار خويش مجازات مىبيند، گر چه كينه توزى و خصومت و تفرقه نيز به اندازه خود، جوّ غير قابل تحمل دوزخ را كشندهتر مىكند و نوعى شكنجه روحى است و سوزش و عذاب را دو چندان مىكند.
٢. جايگاههاى سوزناك چنان كه در درس پيش يادآور شديم، دوزخ، دركات و طبقات گوناگونى دارد كه هر يك از ديگرى سوزناكتر و دردآورتر است و هر گروهى از دوزخيان به تناسب جرم و خيانت خود، در آنها جاى مىگيرند. امام صادق (ع)، طبقات دوزخ را هفت تا دانسته است. «١» قرآن مجيد درباره منافقان مىفرمايد:
إِنَّ الْمُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنْ النَّارِ وَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ نَصِيراً. (نساء: ١٤٥)
منافقان در فروترين دركات دوزخاند و هرگز براى آنان ياورى نخواهى يافت.
مشركان و كافران، كه در ميدانهاى انديشه، عمل و اخلاق گرفتار فساد و تباهى گشتهاند و در واقع، آتش بيار معركه انحراف بودهاند، در آنجا نيز آتشگيره دوزخاند: