مبانى انديشه اسلامى(2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٩
٣. مشاهده جايگاه اخروى از ديگر ديدنىهاى لحظه مرگ، مشاهده جايگاه و منزلت اخروى است. هر شخصى، چه اهل سعادت و بهشت و چه اهل شقاوت و دوزخ، جايگاه خود را در واپسين لحظات حيات خود مىبيند و پس از آن مىميرد. امام صادق (ع) در اين مورد مىفرمايد:
انَّ نَفْسَ الُمحْتَضَرِ اذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ وَكانَ مُؤْمِناً رَاى مَنْزِلَهُ مِنَ الْجَنَّةِ فَيَقُولُ رُدَّنى الَى الدُّنْيا حَتَّى اخْبِرَ اهْلَها بِما ارى فَيُقالُ لَهُ: لَيْسَ الى ذلِكَ سَبيلٌ. «١» وقتى جان محتضر، به گلويش رسيد- در حالى كه مؤمن است-، جايگاه خود را در بهشت مىبيند. سپس مىگويد: مرا به دنيا بازگردانيد تا آنچه را ديدهام به اهل دنيا بازگويم؛ به او گفته مىشود: امكان ندارد.
نيز امام سجاد (ع) به نقل از رسول گرامى اسلام (ص) در باره جان دادن كافر مىفرمايد:
هنگام مرگ، ملكالموت به او مىگويد: سرت را بلند كن و نگاه كن! پس مىبيند جايگاه والاى پيامبر (ص) و ساير ائمه (ع) و پيروان آنان را و نيز بهشت برين و قصرهاى آن را! به او مىگويند اگر ولايت اينان را مىپذيرفتى، اينجاى تو بود. پس رو به سوى جهنم برمىگرداند مبانى انديشه اسلامى(٢) ٣٤ قرآن و مسئله برزخ ص : ٣٣ و در آن انواع بلاها، عقربها، مارها و ... را مىبيند. در اين هنگام به او مىگويند: اين جايگاه توست و او با نهايت حسرت و تأسف جان مىدهد. «٢» ٤. رؤيت اعمال در حالت احتضار، زندگى گذشته و عمر سپرى شده انسان و اعمال و كردارى كه از اوسر زده، در پيش چشمانش به سرعت مجسّم مىشود و فيلم واقعى زندگىاش به نمايش درمىآيد، همان گونه كه بازماندگان خود را مشاهده مىكند. امير مؤمنان (ع) مىفرمايد:
هنگام مرگ، مال، فرزند و عمل، پيش چشم انسان مجسم مىشوند. شخص محتضر رو به مال كرده، مىگويد: به خدا سوگند، من به تو علاقه زيادى داشتم و حرص و ولع من به تو بسيار بود.
اكنون تو براى من چه دارى؟ مال جواب مىدهد: كفنى به تو مىدهم. رو به فرزندان خود