فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٩٤ - مبحث دوم ديدگاه عقل در استكشاف مصالح

توسط عقلها مى‌آورد [١] .

در اين ديدگاه ختم نبوت به معنى انقطاع مأموريت الهى و خبردهى از غيب است نه انقطاع فيض معنوى نسبت به سالكين الى الله [٢] .

اين تفسير از ختم نبوت هر چند در زمنيه معارف و گسترش اطلاعات بشر از آفرينش و تعميق تعاليم نبوت سود مى‌بخشد لكن در حوزه شريعت قادر به پاسخگويى به سؤال قبض و بسط آن نيست و نتيجه عقلانى شدن شريعت را نمى‌توان از آن استنتاج نمود.

ج - عقلانى كردن شريعت در شرايط جديد تفسير رجامعه شناختى از دين را مى‌طلبد. غير قابل انطباق بودن ثابتها با متغييرها مشكل عمده فهم عقلانى از شريعت است كه بايد ثابتها و متغيرها مورد بررسى قرار گيرند و معلوم گردد آيا همه چيز در معرض تغيير است يا نظامها اعم از قوانين طبيعت و قوانين متناسب با فطرت انسان از گزند تحولات مصون هستند؟

اين متعلق نظامها و پديده‌هاى محكوم به قوانين هستند كه متغييرند. تحول نيازمنديها، تغيير در پديده‌ها و موضوعات قوانين را مى‌طلبد و اين به معنى نفى سنتها و اصالت دادن به مدرنها نيست و نوطلبى به نظامها تعلق ندارد و ثابت شريعت به خاطر پايدارى نظامها و قوانين ناشى از آنهاست. [٣]

اين تحليل از خاتميت رسالت اسلام با توجه به مفهوم صحيح جبر تاريخ و تحول نيازمنديهاى حيات بشرى و انعطاف پذيرى الگوهاى اسلامى و وابستگى شريعت اسلام به فطرت ثابت بشرى مى‌تواند بيانگر قابل انطباق بودن شريعت اسلام با مقتضيات زمان و نيازمنديهاى جديد هر عصر باشد. بلوغ عقلانى و وظيفه عمومى انتقال رسالت (دعوت) و مسؤوليت نگهبانى از شريعت در برابر تحريفها و كجرويها و جمودها سه عنصر مقوم پايدارى و خاتميت شريعت اسلام محسوب مى‌شود كه اجتهاد در اين ميان جامع بين عوامل سه گانه تضمين بقاى دين خاتم

[١] . رك: شهيد مطهرى، مجموعه آثار، ج ٣، ص ١٦٩-١٧٢.

[٢] . همان و علامه اقبال لاهورى، احياء فكر دينى در اسلام، ترجمه احمد آرام، ص ١٤٣.

[٣] . رك: شهيد مطهرى (ره)، همان، ج ٣ ص ١٧٧.