عارف كامل و فقيه صاحبدل، مرحوم آيت‌الله ميرزا جواد آقاى ملكى تبريزى در خانواده‌اى پارسا و در عين حال ثروتمند در تبريز به دنيا آمد. بنا به آنچه كه درباره ايشان در يادنامه‌هاى معاصر آمده:

خانواده ايشان از تاجران آن سامان بودند. پدرش مرحوم «حاج ميرزا شفيع» در ابتدا عامل مضاربه «ناصرالدين شاه» بود. امّا در پايان موفق شد كه در خدمت يكى از عالمان اهل باطن توبه كرده و از راه گذشته باز گردد و در معيت آن مرد خدا، مراتبى از تهذيب نفس را بپيمايد.

مرحوم ميرزا جواد آقا، مقدّمات علوم دينى را در زادگاه خود- تبريز- گذراند. آنگاه جهت تكميل تحصيلات و پرتوگيرى از مشكات انوار ولايت علوى (ع) به نجف اشرف كوچيد. وى ساليانى در آستان آن مدينه علم به دانش اندوزى در محضر بزرگان و پالايش دل و جان خود پرداخت تا اينكه در سايه عنايات اميرمؤمنان (ع) و مجاهدات فراوان به مقام منيع اجتهاد در درس و جهاد با نفس و به مقامات معنوى و كمالات ظاهرى و باطنى راه يافت. از استادان وى مى‌توان از فقيه فرزانه مرحوم آيت‌الله حاج آقا رضا همدانى، صاحب مصباح الفقيه، مرحوم آخوند خراسانى، مرحوم محدّث نورى و عارف كامل، مرحوم ملّا حسينقلى همدانى (ره) نام برد.

بارى چنانچه اشارت رفت مرحوم «ميرزا جواد آقا» به موازات تحصيل علوم ظاهرى و رسمى از تربيت و خودسازى غافل نبوده و پيراستگى نفس و آراستگى جان را سرلوحه مرام و منش خود قرار داده و به حكم آن كه «جوينده، يابنده است» سرانجام توفيق شرفيابى به محضر مرحوم آيت‌الله آخوند ملّاحسينقلى همدانى را مى‌يابد و مدّت ١٤ سال در خدمت اين آيتِ نور به سير و سلوك مى‌پردازد. اين توفيق، سرفصل جديدى را در حيات نورانى او مى‌گشايد. محصول ١٤ سال حشر و نشر با اين مرد خدا، ارمغان «توحيد» و «ولايت» براى اين سالك وادى ايمان و عرفان مى‌باشد. درباره استاد و مربّى نفس ايشان (مرحوم ملّا حسينقلى همدانى) در اين نوشته جاى پرداختن نيست و تنها به ذكر يك سخن از عارف تبريزى درباره استاد خود بسنده مى‌كنيم: «مرا شيخى بود جليل‌القدر، عارف عاملِ كامل (ره)، كه كسى را نظير او در اين مراتب- توحيد- نديدم.»[١] ضمناً مطالعه كتاب شمع جمع را در شناخت اين مرد خدا به دوستان توصيه مى‌كنيم.

آيين سلوك‌

درباره مرحوم ميرزا جواد آقا نقل شده كه، ايشان در معرفت حضرت حق و عبادت پروردگار، آيتى عجيب بود، تا حدّى كه سوز و گداز و نيايش‌هاى شبانه او زبانزد خوّاص مناجاتيان است. در اين راستا عدّه‌اى او را از بُكّائون عصر (=بسيار گريه‌كنندگان زمانه خويش) به شمار آورده‌اند. در آيينه دانشوران درباره وى گفته شده كه: سه ماه رجب، شعبان و رمضان را پيوسته روزه مى‌گرفت و چنين شنيدم كه در قنوت نمازهاى مستحبّى مكرّر اين بيت [حافظ] را مى‌خواند.

ز آن پيشتر كه عالم فانى شود خراب‌

ما را ز جام باده گلگلون خراب كن‌[٢]