ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٣
حيله جالب است:
ما اختراع آنها را مىگيريم و مانند يك نوع مبارزه ژاپنى از آن عليه به وجود آورندگان آن استفاده مىكنيم. اين حيله در ابتدا جالب به نظر مىرسد، امّا با توجه به خصوصيت ماهوى كامپيوترها كه ناگزير منجر به تمركز مىشود، نمىتوان بر روى آن حساب كرد.
اين مسئله در ابتدا با توجه به ظاهر كامپيوترها كه شكل يك فناورى دموكراتيك محدود را دارند، ما را به اشتباه مىاندازند. مردم در خانهشان كامپيوتر دارند و آن را براى خود و سازمانشان مفيد و قدرتبخش مىبينند. كامپيوترها در بسيارى زمينهها كمككننده هستند و نظارتهاى شخصى قابل توجهى بر خلاف تكنولوژىهاى ديگر مانند تلويزيون، به افراد ارائه مىكنند. گروههاى اجتماعى و سياسى كوچك، كامپيوترها را ابزار ارزشمندى براى ذخيره و نگهدارى اطلاعات، ايجاد شبكه، فرايندهاى پستى، تهيه نسخههاى تميز و مرتب، تهيه ليستهاى عضويت، نگهداشتن حساب و كتابها و غيره مىدانند. با همه اين موارد، هنوز سؤالى در اينجا مطرح است. مسئله اصلى اين نيست كه آيا كامپيوترها مىتوانند به شما و گروهتان سود برسانند يا خير. سؤال اين است كه چه كسى بيشترين فايده را از وجود كامپيوترها در جامعه مىبرند؟ پاسخ اين است كه با همه اين مزيتهاى محدود، اين مؤسسّات بزرگ هستند كه بيشترين سود را مىبرند و خود نيز به خوبى نسبت به اين مسئله آگاهند. اختراع كامپيوتر، توسط يك گروه از افراد شريف و نجيب و اصلاحطلب ساده لوح كه قصد داشته باشند به وسيله تكنولوژى، دموكراسى بيشترى ايجاد كنند، صورت نگرفته است. با وجود اينكه كامپيوترها در دهه ١٩٢٠ اختراع شدند، اين نيروهاى انتظامى امريكايى و انگليسى بودند كه براى نخستين بار از آنها به طور جدى به عنوان يك سيستم راهنما براى موشكهايشان در جريان جنگ جهانى دوم استفاده كردند. دو دهه بعد، «آى. بى. ام»IBM اين فناورى را به استفادههاى تجارى عظيم تغيير داد و از دهه ١٩٧٠ به بعد «آتارى» و «اپَل» مأموريت خود را براى ورود كامپيوتر به همه خانهها و مدرسهها اجرا كردند. تا دهه ١٩٧٠، ارتش و شركتهاى بزرگ، به طور كامل كامپيوترها را با سود فراوان و دسترسى جغرافيايى گستردهتر براى عمليات متمركز وارد تمامى امور خود كرده بودند. آن اصلاحطلبان ساده لوح، حتى يك دكمه پلاستيكى را فشار نداده بودند. تكنولوژى كامپيوتر، قسمت اصلى از يك زيربناى فنى پيشرفته است و كامپيوترها ممكن است در جامعهاى پديدار شده باشند كه پيش از اين، در ابتداى مسير فناورى و پيشرفت بودند. ساخت كامپيوترها بسيار گران تمام مىشود، آنها به طرز بسيار پيچيدهاى با سيستمهاى تلفنى مركزى ارتباط دارند و برخى از استفادههاى بهينهاى كه مىتوان از آنها كرد، مانند محاسبه بسيار سريع و نقشهبردارى ماهوارهاى از منابع زيرزمينى، آنچنان پرهزينه هستند كه تنها مؤسسّات عظيم مىتوانند از عهده آن برآيند.
كامپيوترها مانند ديگر تكنولوژىهاى پيشرفته نظير ارتباطات ماهوارهاى، كشاورزى ماشينى، روباتشناسى، مواد ضد آفات و ... در خدمت اقتصاد هستند حال هر چه اندازه و حجم تشكيلات اقتصادى و شركت بزرگتر باشد، توانايى تهيه كامپيوترهاى بيشترى را دارد. علاوه بر اين، كامپيوترها پيچيدهتر و سطح بالاتر شده و بايد توسط گروه اجرايى آزمودهتر اداره شوند، و در مناطق اقتصادى كه به طور گسترده پراكنده شدهاند، ارتباطات كامپيوترى بيشترى نسبت به مؤسسّات و واحدهاى كوچكترى وجود خواهد داشت. در نتيجه، تجارتهاى بزرگتر از امتيازات بيشترى برخوردار خواهند بود. با وجود اينكه تجارتها و كسبهاى كوچكتر هم از وجود كامپيوترها استفاده مىكنند، تجارتهاى بزرگتر، بسيار بيشتر سود مىبرند؛ زيرا بزرگى و پيچيدگى و دسترسى به عملياتهايى كه كامپيوتر آنها را تسهيل مىكند، به منابع مالى بسيار بيشترى نياز دارد.
اگر كامپيوترها اختراع نشده بودند تجارتهاى كوچكتر بسيار موفقتر بودند، زيرا اساساً كامپيوترها ابزارى هستند كه تنها تجارتهاى بزرگ قادر به استفاده از آنها مىباشند. نقش كامپيوترها در بانكهاى بينالمللى را در نظر بگيريد؛ انتقال سريع پول از بازارى به بازار ديگر، ايجاد توسعه در اينجا و آنجا. مؤسسّات چند مليّتى به سادگى نمىتوانستند آنچه را كه امروزه انجام مىدهند، بدون كامپيوترها و استفاده از ارتباطات ماهوارهاى انجام دهند. كامپيوتر اين مؤسسّات را قادر ساخته كه آنچنان گسترش يابند كه قبلًا هرگز ممكن نبوده است. آن بانكها ديگر فراتر از چند مليّتى هستند؛ بلكه به درستى جهانى شدهاند. روند سرعت يافتهاى كه در آن درختها در اندونزى و بروئنى قطع شدهاند، نشان دهنده توانايى افزايش يافته شركتها در اداره امور با يك مديريت مركزى است كه فعاليتهاى روزانه را در سر تا سر جهان تحت تأثير قرار مىدهد. براى مردمى كه تلاش مىكنند از نابودى سياره زمين جلوگيرى كنند، بسيار سادهلوحانه است كه از كامپيوترها به عنوان ابزارى خنثى و سودمند براى تمركز زدايى ياد كنند، چرا كه اساساً كامپيوتر ابزارى براى تمركز بخشيدن به منافع توسعه است. مؤسسات بزرگ كه به دنبال فايده دوم كامپيوتر يعنى سود بردن از آن هستند، بسيار بيشتر از اصلاحطلبان سادهلوحى كه قصد دارند از كامپيوترها به عنوان يك مقابله به مثل پيشرفته استفاده كنند، منفعت خواهند برد. اين تنها بد فهمى كل ماجرا است و قطعاً غرور و خودبينى باعث شده اينگونه فكر كنيم. طرفداران محيط زيست، محافظان زيست مناطق و ديگر عملگرايان متجدد، بسيار موفقتر خواهند بود اگر اين نكته را مدّ نظر قرار دهند كه در ازاى همه آن منافع ناچيزى كه كامپيوتر به آنها ارايه مىكند، نهايتاً تمامى تلاشهاى آنها را بىاثر خواهند كرد. ما بايد كار را از خود كامپيوترها به عنوان معضلى زيست محيطى و سياسى شروع كنيم.
پىنوشت:
منبع: كتابIn the absence of the Sacred .
به نقل از: سياحت غرب، ش ١٢.