يعنى با آنان درباره مسائل و موضوعات بيرونى مانند: تنظيم سپاه و لشكر مشورت كن. و سخن خداى متعال كه: «و أمرهم شورى بينهم؛ و كارشان در ميانشان مشورت است.» ٣٦ يعنى آنچه مربوط به كارهاى دنيايى آنان است.

٣. ولايت و ايجاد براى امور تكوينى: خداوند متعال مى‌فرمايد: «وَما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ ٣٧؛ و فرمان ما جز يك‌بار نيست [آن‌هم‌] چون چشم بر هم زدنى» و اين سخن كه: «إِذاقَضى‌ أَمْراً فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ‌ ٣٨؛ چون به كارى فرمان دهد، فقط به آن مى‌گويد: باش، پس مى‌شود».

٤. ولايت بر امور تشريعى، كه مى‌فرمايد: «و هيچ مرد و زن مؤمنى را نرسد كه چون خدا و فرستاده‌اش به كارى فرمان دهند، براى آنان در كارشان اختيارى باشد؛ و هر كس خدا و فرستاده‌اش را نافرمانى كند قطعاً دچار گمراهى آشكار گرديده است». ٣٩

و از آن جمله ولايت بر امور سياسى، اجتماعى، اقتصادى، نظامى، قضايى، تربيتى و ... نظاير اين امور است و ترديدى نيست كه در هر چيزى خداوند، ولى امر است. و خداوند سبحان، اين ولايت را به رسول خود و اهل بيت او (ع) عطا كرد. پس درست است اگر گفته شود كه ايشان (ع) اولياى امر تكوينى و تشريعى هستند. لذا در تفسير اين سخن خداوند كه:

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، خدا را اطاعت كنيد و پيامبر و اولياى امر خود را [نيز] اطاعت كنيد؛ پس هر گاه در امرى [دينى‌] اختلاف نظر يافتيد، اگر به خدا و روز باز پسين ايمان داريد، آن را به [كتاب‌] خدا و [سنت‌] پيامبر [او] عرضه كنيد، اين بهتر و نيك فرجام‌تر است. ٣٩

بيان شده كه مقصود از اولوالامر، اهل بيت (ع) هستند. رسول خدا (ص) مى‌فرمايند: «آگاه باشيد كه اهل بيت من وارثان امرم و متصديان امر امتم هستند». ٤٠

مردى نزد امام على (ع) آمد و به آن حضرت عرض كرد: اين امر كه شما اولياى آن هستيد، كدام است؟ امام (ع) فرمودند: «همان امرى كه فرشتگان آن را در بهشتى كه در آن همه امور به نحوى استوار فيصله مى‌يابد فرود مى‌آورند؛ از جمله آفريده‌ها، روزى‌ها، عمرها، كارها، زندگى، مرگ و علم غيب آسمان‌ها و زمين.»

اگر توجه كنيم درمى‌يابيم اينكه اهل بيت (ع) صاحب امراند مطلب غريبى نيست، زيرا در حالى كه فرشتگان، تدبيرگر امور و تقسيم كننده آن به اذن خداى متعال‌اند و فرموده است: «فَالْمُقَسِّماتِأَمْراً؛ ٤١ و تقسيم كنندگان كار [ها]» و «فَالْمُدَبِّراتِ أَمْراً؛ ٤٢ و كار [بندگان‌] را تدبير مى‌كنند». پس امامان (ع) به طريق اولى واليان امر او هستند.

و ولايت امر از مقامات اختصاصى امامان (ع) است. و خداوند متعال فرموده است:

وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِيتاءَ الزَّكاةِ وَ كانُوا لَنا عابِدِينَ. ٤٣

و آنان را پيشوايانى قرار داديم كه به فرمان ما هدايت مى‌كردند، و به ايشان انجام دادن كارهاى نيك و برپا داشتن نماز و دادن زكات را وحى مى‌كرديم و آنان پرستنده ما بودند.

اين آيه بر آن دلالت مى‌كند كه هدايت به امر، تفسير معناى امامت است. بنابراين امام، هدايت كننده‌اى است كه بنابر امر ملكوتى كه همراه اوست، هدايت مى‌كند.

علامه طباطبايى مى‌گويد: «امامت، هدايت به نحو مطلق آن نيست، بلكه آن عبارت از هدايتى است كه بر اساس امر خداوند واقع مى‌شود، و اين امر همان است كه حقيقت آن در اين سخن خداوند تعيين شده است:

فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ. ٤٤

پس [شكوهمند و] پاك است آنكه ملكوت هر چيزى در دست اوست، و به سوى اوست كه باز گردانيده مى‌شويد.

و:

و فرمان ما جز يك بار نيست [آن هم‌] چون چشم بر هم زدنى. ٤٥

اين ولايت بر «امر» از امور بزرگى است كه جز اندكى از مؤمنان، از درك آن عاجزند. چنانكه در حديث شريف آمده است:

همانا امر ما دشوارِ پيچيده به دشوارى است، آن را جز بنده مؤمنى كه خداوند قلبش را با ايمان آزموده، تحمل نمى‌كند، و سخن ما را جز سينه‌هاى امين و داراى انديشه‌هاى اصيل نمى‌فهمند.

بنابراين براى مؤمنان راهى غير از تسليم شدن كامل در برابر خواست امامان (ع) در اوامر و نواهى‌شان متصور نيست. اين به سبب وجود رواياتى است كه برترى و فضيلت آن حضرات را در امور تكوينى اعجازى متذكر شده است.

علاوه بر اين، اعتقاد صحيح آن است كه اولياى امر در همه زمان‌ها حضور دارند و هيچ زمانى تهى از وجود ايشان نيست. و ولى امر ما در اين دوران، حضرت امام مهدى (ع) هستند و از همين روست كه آن حضرت (ع) «صاحب الامر» ناميده شده، همه امور فرو فرستاده شده در شب قدر، بر آن وجود شريف فرود مى‌آيد. حضرت امام رضا (ع) فرمودند: «هيچ فرشته‌اى نيست كه خداوند آن را در امرى فرو فرستد، مگر آنكه از امام آغاز مى‌كند و آن را بر وى عرضه مى‌نمايد. و به حقيقت محلّ عمل فرود فرشتگان از جانب خداوند متعال، صاحب الامر (ع) مى‌باشد». ٤٦

پى نوشت‌ها دردفتر مجله موجود است.