سال‌هاى ١٩٩٠ حدود نصف مهاجران به بريتانيا را مسلمانان تشكيل مى‌دهند. ترك‌ها، هم‌اكنون ٦٨ درصد مسلمانان آلمان را تشكيل داده و در آينده نه چندان دور مى‌توانند به مسئله داخلى اروپا تبديل شوند. نمايندگان بوسنى و آلبانى در كشورهايى چون ايتاليا و اتريش، نبايد به عنوان عامل فشار جمعيتى از خارج تلقى شوند زيرا اين دو كشور بخشى از اروپا محسوب مى‌شوند.

بعضى سياستمداران اروپايى (و رهبران مسلمان) تعداد پيروان اسلام را مبالغه مى‌كنند. هدف آنها از اين كار كاملًا متفاوت است: گروه اوّل مى‌خواهند هم‌وطنان خود را بترسانند و از حمايت بيشتر قسمت ملّى‌گراى جامعه برخوردار شوند در حالى كه گروه دوم سعى مى‌كند از اين طريق به حضور مسلمانان مشروعيت بخشيده و اجتناب‌ناپذير بودن آن را به اثبات برساند، به همين دليل تعداد مسلمانان در ايتاليا برابر ٢ ميليون نفر اعلام مى‌شوند، در فرانسه ٧ ميليون، در هلند ٥ ميليون و غيره. البته متخصصان اروپايى و مهاجران مشروع و نامشروع، از ارقام اعلام شده بيشتر است. اسلام به دين بزرگ دوم اروپايى تبديل شده است. اسلام بالاخره بايد به عنوان دين بومى اروپايى تلقى شود زيرا نسل‌هاى جديد مسلمانان در اورپا به دنيا مى‌آيند. اروپا از اين نظر به روسيه شبيه مى‌شود زيرا در كشورمان حضور مسلمانان همانند حضور مسيحيان ارتدوكس امر طبيعى محسوب مى‌شود.

اروپا در ده ساله‌هاى آينده با ضرورت اصلاح هويّت خود روبه رو خواهد شد. فرانسوى‌ها، آلمانى‌ها، انگليسى‌ها، سوئدى‌ها و ايتاليايى‌ها (كه در شهر ميلان آن بزرگ‌ترين مسجد اروپايى واقع شده است). بايد بفهمند كه سنّت اسلامى (كه درباره آن نظرات گوناگونى وجود دارد) به بخش جدا نشدنى و مشروع فرهنگ اروپايى مبدّل مى‌شود. ده‌ها ميليون مسلمان به ساكنان دائمى اروپا تبديل خواهند شد. آنها هم‌زمان با تلاش براى تطبيق خود با سنّت اروپايى، وابستگى قومى و مذهبى به «كانون تاريخى» خود را حفظ خواهند كرد. در مركز اسلو پايتخت نروژ در ميدان شوراى اروپا كافه‌اى با نام عجيب «ويكينگ كباب» واقع شده است. اين مظهر وضعيت جديد نيست بلكه يك گرايش است.

در آمريكاى شمالى ميزان مسلمانان در جمعيت كشورها از سال ١٩٥٠ تا ٢٠٠٠ از ١/ ٠ تا ٤/ ١ درصد افزايش يافته است. تعداد مسلمانان در ايالات متحده طبق برآوردهاى مختلف معادل ٢- ٥ ميليون نفر است (شوراى عالى اسلامى آمريكا اين رقم، را معادل ١٥ ميليون نفر اعلام كرده است).

معمولًا رقم ٦- ٧ ميليون (زير ٣ درصد) عنوان مى‌شود كه مسلمانان سياه‌پوست بيش از ٤٢ درصد آنها را تشكيل مى‌دهند. از هر پنج نفر سياه‌پوست آمريكا، مسلمان است. ٢٥ درصد مسلمانان آمريكايى از آسياى جنوبى آمدند و ١٥- ١٧ درصد عرب‌اند. با وجود تشديد كنترل همه مهاجران از جهان اسلام بعد از حوادث ١١ سپتامبر ٢٠٠٦، مهاجرت همچنان ادامه دارد، آن هم در ابعاد سابق، به گزارش وزارت امور خارجه ايالات متحده در اين كشور ١٢٠٩ باب مسجد وجود دارند كه نيمى از آنها طى ٢٠ سال اخير تأسيس شدند. با اين حال، توسعه‌طلبى جمعيتى مسلمانان در كار نيست.

در اتحاد شوروى (جامعه مشترك‌المنافع) ميزان مسلمانان از سال ١٩٥٠ تا ٢٠٠٠ از ٥/ ٨ درصد تا ١٥ درصد افزايش يافته است. اگر اتحاد شوروى در حدود قبلى خود حفظ شده بود، در حال حاضر ميزان مسلمانان در جمعيت آن برابر ٢٠ درصد مى‌شد (با توجه به نرخ بالاى زاد و ولد در جمهورى‌هاى آسياى مركزى). در سال‌هاى ١٩٨٠ رشد تعداد مسلمانان عمدتاً موجب نگرانى ژنرال‌هاى شوروى مى‌شد. آنها اعتقاد داشتند افزايش تعداد نظاميان مسلمان بر آمادگى رسمى ارتش شوروى اثر منفى بگذارد زيرا سطح آموزشى و آمادگى فيزيكى آنها واجد شرايط نبود.

طى ١٠ سال اخير معمولًا تعداد مسلمانان در روسيه برابر ٢٠ ميليون نفر اعلام مى‌شد. اين رقم تقريبى در سخنان رئيس جمهور روسيه، از جمله در اجلاس سال ٢٠٠٣ سران سازمان كنفرانس اسلامى در كوالالامپور، مشروعيت يافته است كه وزارت امور خارجه روسيه نيز اين رقم را تأييد كرده است. ولى اين موضوع به تفسير احتياج دارد. اواسط سال‌هاى ١٩٩٠ نظرات متفاوتى درباره تعداد مسلمانان روسيه وجود داشتند. عده‌اى بر اساس نتايج نظرسنجى سال ١٩٨٩ اين تعداد را معادل ١٧٥ ميليون نفر تعيين مى‌كردند در حالى كه وزارت امور خارجه روسيه رقم ١٧ ميليون را ذكر مى‌كرد. «راويل عين‌الدين» رئيس شوراى مفتيان روسيه بر ١٩ ميليون تأكيد مى‌كرد، «مراد زرگيشيف»، رئيس سابق كميته آزادى مذاهب شوراى عالى روسيه ٢٠ ميليون را ذكر مى‌كرد و «فريد اسدولين» معاون رئيس اداره روحانيت مسلمان روسيه اروپايى ٢٣ ميليون نفر را، در سال ٢٠٠٢ «على وياچسلاو پالوسين» يكى از رؤساى مركز اطلاع رسانى تحليلى شوراى مفتيان‌