السلام على الحسين الذى سمحت نفسه بمهجته، السلام على من اطاع الله فى سره و علانيته، السلام على من جعل الله الشفاء فى تربته، ... السلام على ابن خاتم الانبياء، السلام على ابن سيدالاوصياء، السلام على ابن فاطمة الزهراء، ... السلام على ابن سدرة المنتهى، السلام على ابن جنة الماوى، السلام على ابن زمزم والصفا، السلام على المرمل بالدماء، ....

مشهور اين است كه از ناحيه مقدسه حضرت مهدى (ع) درباره سالار شهيدان اباعبدالله الحسين (ع) و وقايع عاشورا، زيارتى وارد شده است و معمولا مضمون همين زيارت، مورد استناد خطبا و مداحان اهل بيت (ع) قرار مى گيرد.

هدف از عرضه مقاله، آشنايى مختصرى با محتواى اين زيارت و ذكر سند آن است اميد كه مورد رضاى حق واقع گردد.

اين زيارت به دوصورت مختلف ذكر شده و مرحوم «سيدابن طاووس» هر دو را نقل كرده است اما يكى را در كتاب «اقبال الاعمال» و ديگرى را در كتاب «مصباح الزائر».

آنچه در كتاب «اقبال الاعمال»[١] است، عنوانش «زيارة الشهداء فى يوم عاشورا» مى باشد.

«ابن طاووس» درباره سند اين زيارت مى فرمايد:

«روينا باسنادنا الى جدى ابى جعفر محمد بن الحسن الطوسى (ره) قال: حدثنا الشيخ ابوعبداله محمد بن احمد بن عياش قال: حدثنى الشيخ الصالح ابومنصوربن عبدالمنعم بن النعمان البغدادى (ره) خرج من الناحية سنة اثنين و خمسين و ماتين على يدالشيخ محمد بن غالب الاصفهانى، حين وفاة ابى و كنت حديث السن و كتبت استاذن فى زيارة مولاى ابى عبدالله (ع) و زيارة الشهداء رضوان الله عليهم؛ فخرج الى منه ...»[٢]

جدم ابوجعفر محمد بن حسن طوسى، با سندى كه ما به ايشان داريم، چنين روايت كرده است: شيخ ابوعبدالله محمدبن احمد بن عياش براى من روايت كرد كه: شيخ پرهيزگار ابومنصور بن عبدالمنعم بن نعمان بغدادى فرمود: در سال ٢٥٢، در هنگام وفات پدرم، و در حالى كه من نوجوانى بيش نبودم، نامه اى نوشتم و طريقه زيارت مولايم اباعبدالله (ع) و شهدا را درخواست كردم، پس از ناحيه [مقدسه‌] به دست شيخ محمدبن غالب اصفهانى نوشته اى به اين شرح براى من خارج شد ...

مرحوم سيد بعد از اين توضيح به بيان متن زيارت مى پردازد.

اين زيارت، دربردارنده سلام و درود بر حدود ٨٠ نفر از شهداى كربلا با ذكر صريح نام و بيان حالات بعضى از آنهاست. سپس بر قاتلين آنها با ذكر صريح نام، لعن مى فرستد. مرحوم مجلسى در بحارالانوار بعد از نقل اين زيارت مى گويد:

«اين زيارت را مفيد و سيد (مرتضى) و غير اين دو نفر نيز، در كتاب مزار خود در قسمت زيارت عاشورا آورده اند و سندش را حذف كرده اند.»

سپس سند آن را در كتاب «المزار الكبير» تاليف «محمد بن المشهدى» ذكر مى كند.[٣]

بررسى سند و محتواى اين زيارت:

الف: بررسى سند: در سلسله سند اين حديث بعد از شيخ طوسى نام سه نفر ذكر شده است كه عبارتند از:

١. محمد بن احمد بن عياش‌

٢. ابومنصور بن عبدالمنعم البغدادى‌

٣. محمد بن غالب الاصفهانى‌

نام هيچكدام از اينها در كتب رجال ذكر نشده و حال اينها براى ما معلوم نيست.

اشكال ديگرى كه در سند اين حديث است، تاريخ صدور آن از ناحيه مى باشد. مرحوم مجلسى در