گرديد. و در زمان حضرت على (ع) از آن به رجعت تعبير شد. در اين عصر رجعت به عنوان يكى از اسرارى كه در آينده اتفاق خواهد افتاد، به اصحاب خاص ائمه (ع) گفته مى شد، و كم كم آن را شيوع دادند، و مدتى طول كشيد تا اذهان عامه با آن انس گرفت. از اين رو در اين مرحله از استدلال و نقد و رد آن خبرى نيست و عمده مطالب طرح شده پيرامون رجعت كنندگان بوده است.

جنبندة خدا

رجعت يكى از امور اعتقادى است كه از صدر اسلام مورد توجه ويژه پيامبر گرامى اسلام (ص) بوده و به مناسبتهاى مختلف آن را بيان مى كرده است. در روايتى كه در ذيل مى آيد حضرت به بازگشت اميرالمؤمنين (ع) در آخرالزمان به دنيا اشاره كرده و براى تبيين آن از آيات قرآنى استفاده مى كنند.

در حديثى امام صادق (ع) مى فرمايد:

«انتهى رسول الله (ص) الى اميرالمؤمنين و هو نائم فى المسجد، قد جمع رملا و وضع راسه عليه فحركه برجله ثم قال: قم يا دابة الله فقال رجل من اصحابه: يا رسول الله انسمى بعضنا بعضا بهذاالاسم؟ فقال: لا، والله ما هوالا له خاصة و هو دابة التى ذكرالله فى كتابه و اذا وقع القول عليهم اخرجنا لهم دابة من الارض تكلمهم ان الناس كانوا باياتنا لا يوقنون» ثم قال: يا على اذا كان آخرالزمان اخرجك الله فى احسن صورة و معك ميسم تسم به اعدائك»[١]

روزى رسول خدا (ص) به سوى اميرالمؤمنين على (ع) آمد در حالى كه وى در مسجد خوابيده بود و مقدارى شن را به عنوان بالش زير سر گذاشته بود، او را با پا حركت داد و فرمود: اى دابة الله (جنبنده خدا) برخيز، يكى از اصحاب عرض كرد: اى رسول گرامى آيا ما مجازيم اين اسم را به ديگران نسبت دهيم؟ حضرت فرمود: خير، به خدا سوگند كه آن نام مخصوص او (حضرت على (ع)) است. و او همان دابه و جنبنده اى است كه خداوند در كتابش فرمود: «هنگامى كه قول بر آنان واقع گردد، براى آنها دابه اى از زمين خارج مى كنيم كه با آنان سخن مى گويد و يا ايشان را مجروح مى كند در صورتى كه ( «تكلمهم» را بدون تشديد بخوانيم) به درستى كه مردم به آيات و نشانه هاى ما يقين نمى كنند.» سپس اضافه كردند: اى على هنگامى كه آخرالزمان فرا رسد، خداوند تو را در بهترين صورت از زمين خارج مى سازد، در حالى كه به همراه تو عصايى است، كه با آن دشمنانت را مشخص مى كنى.

پيامبر گرامى اسلام در مورد بازگشت حضرت على (ع) در آخرالزمان، تعبير به اخراج (از زمين) مى كند، كه دقيقا مفهوم رجعت را بيان مى كند.

پى‌نوشتها:

[١]. سبحانى، جعفر، الالهيات على هدى الكتاب والسنة والعقل، قم، مكتبة الاعلام الاسلامى، ج ٢، ص ٧٨٧.

[٢]. القمى، ابوالقاسم جعفر بن محمدبن قولويه، كامل الزيارات، صص ٢٥٧- ٢١٨، نجف، المطبعة المرتضوية فى النجف الاشرف.

[٣]. همان جا

[٤]. المجلسى، بحارالانوار، ج ٥٣، ص ٩٢، ١٢١.

[٥]. حق اليقين، ج ٢، ص ٣٥.

[٦]. لغتنامه دهخدا، حرف راء، انتشارات دانشگاه تهران، صص ٢٩٥- ٢٩٤.

[٧]. از امام صادق (ع) منقول است كه هر كه چهل صبح اين عهد (دعاى عهد امام زمان (ع)) را بخواند از ياوران قائم «ما باشد و اگر پيش از ظهور آن حضرت بميرد خدا او را از قبر بيرون آورد كه در خدمت آن حضرت باشد، قمى، شيخ عباس، مفاتيح الجنان، قدس، ص ٨٩٢

[٨]. رجوع شود به تعريف رجعت، شماره قبل موعود، صص ٤٩- ٤٨.

[٩]. به نقل از بحارالانوار، ج ٥٣، ص ١٢٨.

[١٠]. الخنيزى، شيخ على ابوالحسن بن حسن بن مهدى، الدعوة الاسلامية، بيروت، ج ٢، ص ٩٤.

[١١]. المجلسى، بحارالانوار، ج ٥٢، ص ٢٢٦- ٢٢٥، با اندكى تفاوت، مؤسسه المعارف الاسلامية- بهمن، چاپ اول سال ١٤١١ ق، ٥٢، ص ٢٢٦- ٢٢٥، معجم الاحاديث الامام المهدى (ع)، ج ٣، صص ٣٣- ٣٢٩

[١٢]. بحارالانوار، ج ٥٣، صص ١٠٤- ١٠٣.

[١٣]. همان جا، ج ٥٢، ص ٩ و ٤٢.

[١٤]. همان جا، ص ٩٢.

[١٥]. همان جا، ص ٥٢.