ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥٣ - بررسى سند و محتواى اين زيارت
اين باره مى گويد:
«در تاريخ اين خبر اشكالى است. چون چهار سال زودتر از ولادت (حضرت) قائم (ع) صادر شده است.»[١]
سپس براى اين موضوع، دو توجيه ذكر مى كند:
توجيه اول اين است كه احتمال دارد از ناسخ اشتباهى رخ داده و صحيح آن ٢٦٢ ق باشد.
توجيه دوم اين است كه احتمال دارد از ناحيه امام حسن عسكرى (ع) باشد.
بنابراين، هم راويان اين خبر مجهول هستند و هم اينكه بر فرض صدور آن از ناحيه مقدسه معلوم نيست كه از امام حسن عسكرى يا حضرت مهدى (ع) هست يا نه؟
اما در عين حال ما نمى توانيم روايتى را تنها به خاطر ضعف سند از حيز انتفاع بيندازيم؛ به خصوص اگر محتواى آن دربردارنده معارف بلند اخلاقى و دينى باشد، مضافا اينكه دقت در سند روايات بيشتر مربوط به روايات فقهى و كلامى است، زيرا در اينگونه روايات احتمال تقيه و يا دسيسه در ساختن روايت بيشتر وجود دارد.
ب: بررسى محتوايى: مضمون اين زيارت مفيد و با وقايع تاريخى منطبق است و خواندن آن اختصاص به وقت معينى ندارد به همين جهت مرحوم مجلسى مى گويد؛ «من اين زيارت را در زيارات مطلقه ذكر كرده ام.»[٢]
اما زيارتى كه به اسم زيارت ناحيه مشهور است غير از اين زيارتى است كه نقل شده و آن زيارت دربردارنده وقايع عاشورا است. اصل اين زيارت را «ابن طاووس» در «مصباح الزائر» [٣] و مرحوم «مجلسى» در «بحارالانوار» نقل كرده است. البته مرحوم مجلسى در يك جا آن را به صورت كامل ذكر كرده[٤] و در جاى ديگر قسمتى از آن را آورده است.[٥]
مرحوم مجلسى قبل از نقل كامل اين زيارت مى گويد: «ظاهرا اين تاليف سيد مرتضى رصى الله عنه است»[٦] و «ابن طاووس» هم تصريح دارد كه سيد مرتضى به وسيله اين الفاظ، امام حسين (ع) را زيارت مى كرد.[٧]
علامه مجلسى در جاى ديگر مى فرمايد:
«ظاهرا اين زيارت از مؤلفات سيد مرتضى و مفيد» است و شايد در كيفيت نماز خبرى به آنها رسيده باشد چون اختراع نماز جايز نيست»[٨] و در جاى ديگر منشا اختلافى را كه بين اين زيارت و زيارت منسوب به سيد مرتضى است در اين مى داند كه سيد مرتضى از جانب خود مطالبى اضافه كرده است.[٩]
تنها نكته اى كه با توجه به آن مى توان، اين زيارت را به حضرت مهدى (ع) نسبت داد جمله اى است كه در بحارالانوار از مؤلف مزار كبير