واسطه‌هاى فيض پروردگار، معيار تشخيص حقّ و باطل و بيان كننده حلال و حرام الهى هستند و بندگان تنها در پرتو هدايت آنان و با پيروى بى‌چون و چرا از دستوراتشان مى‌توانند به نجات و رستگارى دست يابند.[١]

روشن است كه معرفى امام مهدى (ع) به عنوان حجتّ حى و حاضر خداوند- و نه فقط منجى آخرالزّمان، آثار بسيار ارزشمندى در زندگى فردى و اجتماعى منتظران خواهد داشت و ناخودآگاه آنها را به همراهى عملى با آن امام مى‌كشاند.

٣- ٣. وظايف و تكاليف فردى و اجتماعى منتظران‌

«فرهنگ انتظار» هم حيات فردى و زندگى شخصى انسان‌ها و هم مناسبات اجتماعى آنها را در بر مى‌گيرد؛ يعنى هم‌چنان كه همه مظاهر حيات فردى انسان‌ها- زندگى و مرگ، حركت و سكون، فعل و ترك، موافقت و مخالفت، دوستى و دشمنى و ...- بايد رنگ انتظار بگيرد و از اين فرهنگ متأثّر شود، همه مناسبات اجتماعى- فرهنگ، سياست و اقتصاد- نيز بايد به نوعى متأثّر از انتظار باشد و ميان جامعه منتظر و جامعه غير منتظر تفاوتى محسوس احساس شود. به بيان ديگر در يك جامعه منتظر، نظام تعليم و تربيت، مناسبات سياسى و حكومتى، قوانين و مقرّرات دولتى، روابط تجارى و اقتصادى، ضوابط معمارى و شهرسازى، حقوق و وظايف شهروندى و ... بايد بر اساس فرهنگ انتظار و با هدف زمينه‌سازى براى ظهور امام مهدى (ع) و استقرار حكومت عدل و مهدوى سامان يابند.

با توجّه به مطالب ياد شده، رسانه ملّى بايد هم وظايف و تكاليف فردى منتظران و هم وظايف و تكاليف اجتماعى آنان را به خوبى تبيين كند تا زمينه همراهى عملى منتظران با اهداف و آرمان‌هاى موعود منتظر فراهم شود و جامعه منتظر به تمام معنا تحقّق يابد.[٢]

٤- ٣. ضرورت پيروى از فقيهان و مراجع تقليد در عصر غيبت‌

ائمّه معصومان (ع) تكليف ما را در زمان غيبت و دسترسى نداشتن به امام معصوم مشخّص كرده و به ما فرموده‌اند كه به فقيهان «جامع الشّرايط» مراجعه كنيم. در روايتى كه امام حسن عسكرى (ع) از امام صادق (ع) نقل مى‌كند، چنين مى‌خوانيم:

«... امّا هر يك از فقيهان كه نفس خود را بازدارنده، دين خود را نگه‌دارنده، هواى خود را پس‌زننده و اوامر مولاى خود را اطاعت‌كننده بود، بر عوام (مردم) لازم است كه از او پيروى كنند و تنها بعضى از فقيهان شيعه هستند كه از اين صفات برخوردارند، نه همه آنها.»[٣]

امام عصر (عج) نيز در يكى از توقيع‌هاى خود در پاسخ اسحاق بن يعقوب مى‌فرمايد:

«... و امّا در رويدادهايى [كه در آينده‌] پيش مى‌آيد، به راويان حديث ما مراجعه كنيد؛ زيرا آنها حجّت بر شما هستند و من حجّت خدا بر ايشان.»[٤]

در طول ٦٩ سال غيبت صغرا؛ يعنى از سال ٢٦٠ تا ٣٢٩ ه. ق، چهار تن از بزرگان شيعه به عنوان «نوّاب خاص»، واسطه ميان امام مهدى (ع) و مردم بودند. آنها پرسش‌هاى علما و بزرگان شيعه و حتّى برخى از مردم معمولى را با آن حضرت مطرح مى‌كردند و ايشان پاسخ مى‌دادند. با پايان يافتن دوران غيبت صغرا و آغاز دوران غيبت كبرا، ديگر كسى به عنوان نايب خاص معرفى نشد و مردم موظّف شدند، براى يافتن پاسخ پرسش‌هاى دينى خود، به راويان احاديث اهل‌بيت (ع) كه همان فقيهان جامع الشّرايط بودند، مراجعه كنند. از آن زمان به بعد، فقيهان به عنوان نوّاب عامّ امام عصر (عج) مطرح شدند و رسالت هدايت شيعه را در عصر غيبت بر عهده گرفتند.

بنابراين، همه دستگاه‌هاى تبليغى و ترويجى براى تحقّق عينى همراهى عملى مردم با امام مهدى (عج) چند نكته را به خوبى براى مخاطبانش تبيين كنند:

الف) در عصر غبيت بر همه منتظران امام عصر (عج) لازم است كه بنا به فرموده امامان خود، اعمال دينى خود را با پيروى از فقيهان و مجتهدان واجد شرايط انجام دهند؛

ب) در اين دوران، وظيفه مردم اين است كه در امور اجتماعى و سياسى، از فقيهى اطاعت كنند كه بزرگان شيعه به عنوان «ولى فقيه» انتخاب كرده‌اند.

پى‌نوشت‌ها:

[١]. در روايتى كه از امام صادق (ع) نقل شده، آمده است: «.. الحُبُّ فَرعُ الْمَعْرِفَه؛ دوستى فرع حاصل معرفت است» (بحار الأنوار، ج ٦٧، ص ٢٢، ح ٢٢).

[٢]. پيامبر گرامى (ص) در پاسخ مردى اعرابى كه از ايشان خواسته بود به وى پندى بياموزد فرمود: «الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ؛ انسان با كسى همراه مى‌شود كه او را دوست دارد». همان، ج ٢٧، ص ١٠٢، ح ٦٧.

[٣]. چنان‌كه در روايت معروف امام رضا (ع) حديث سلسلة الذّهب آمده است، ورود در قلعه استوار توحيد و ايمنى يافتن از عذاب الهى، مشروط به پذيرش ولايت امام معصوم (ع) است. (ر. ك: همان، ج ٣، ص ٧، ح ١٦).

[٤]. نهج‌البلاغه ترجمه: سيّد جعفر شهيدى، نامه ٤٥، ص ٣١٧.

[٥]. بحارالأنوار، ج ٩٩، ص ١٠٩.

[٦]. كتاب الغيبه (نعمانى)، ص ٢٠٠، ح ١٦.

[٧]. احمد بن علىّ بن ابى‌طالب (طبرسى)، الإحتجاج، ج ٢، ص ٥٩٩؛ بحارالأنوار، ج ٥٣، ص ١٧٦، ح ٧.

[٨]. بحارالأنوار، ج ٥٣، ص ١٧٧.

[٩]. از آن جمله مى‌توان به اين كتاب‌ها اشاره كرد: محمّد خادمى شيرازى، مجموعه سخنان، توقيعات و ادعيه حضرت بقيه‌الله (ع)؛ سيّد حسن‌شيرازى، كلمة الإمام المهدى (ع)، ترجمه: سيّد حسن افتخارزاده سبزوارى؛ محمّد الغروى، المختار من كلمات الإمام المهدى (ع).

[١٠]. شيخ عبّاس قمى، مفاتيح الجنان، دعاى امام زمان (ع).

[١١]. از سخنان رهبر معظّم انقلاب اسلامى در ديدار با اقشار مختلف مردم در روز نيمه شعبان، ٢٧/ ٥/ ١٣٨٧.

[١٢]. براى مطالعه بيشتر در اين زمينه ر. ك: محمّد بن علىّ بن الحسين (شيخ صدوق)، الهداية [فى الاصول و الفروع‌]، صص ٣٠- ٣٨؛ معرفت امام زمان (ع) و تكليف منتظران، صص ١٣٩- ٢٢٠.

[١٣]. براى آشنايى بيشتر با وظايف و تكاليف منتظران در عصر غيبت، ر. ك: معرفت امام زمان (ع) و تكليف منتظران، صص ٢٥٣- ٢٧١.

[١٤]. محمّد بن الحسن حرّ العاملى، وسائل الشيعه، ج ١٨، ص ٩٥، ح ٢٠.

[١٥]. كمال الدّين و تمام النّعمه، ج ٢، ص ٤٨٣، ح ٤؛ محمّد بن الحسن الطوسى (شيخ طوسى)، كتاب الغيبه، ص ١٧٧.