ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢١ - پدران مهربان ما
كژىهاى آنها را راست مىكنند؛ اگر از آن دو اطاعت كنند از عذاب هميشگى رهايشان مىسازند و اگر با آن دو موافقت نمايند، نعمت جاويدان را در اختيارشان مىگذارند.»
حديث مورد گفتوگو، مشهور در ميان مصادر شيعه و سنّى است. در بحارالانوار دو باب براى همين عنوان باز شده است[١] و به جز روايات نقل شده از سوى اهل سنّت[٢] بيش از بيست حديث از انواع روايات (مرسل و مسند) در آن گرد آمده است.
آنچه كه باعث جعل تكليف مىشود، ناظر بر وجود حقّى است كه فراهم آمده است. اين دو، يعنى حقّ و تكليف با هم تلازم دارند.
حقّ پدر نسبى كه الزاماً ولايت ايشان بر فرزندان جسمانى را در پى دارد، به نقش وى در خلقت فرزند معطوف است. چنانچه پدر و مادر متحمّل زاد و ولد و رشد و تربيت طفل نمىشدند، آن طفل زاده نمىشد يا در اثر ناتوانى در همان ماههاى اوليّه پس از تولّد از بين مىرفت. بدين سبب، فرزندان قادر به جبران حتّى يك روز از رنج و تعبى كه مادر در هنگام تولّد طفل خود متحمّل شده نيستند. با اينهمه، هيچ پدر و مادرى، متضمّن عاقبت و بهشت و دوزخ اطفال خود نيست. در حالىكه به قول رسول خدا (ص)، پدران امّت يعنى حضرت معصومان (ع)، منجىّ فرزندان از آتش و رهنمون آنها به بهشتند.
«وَ قَالَ عَلِىُّ بْنُ أَبِى طَالِبٍ ع: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص يَقُولُ أَنَا وَ عَلِىٌّ أَبَوَا هَذِهِ الْأُمَّةِ، وَ لَحَقُّنَا عَلَيْهِمْ أَعْظَمُ مِنْ حَقِّ أَبَوَىْ وِلَادَتِهِمْ، فَإِنَّا نُنْقِذُهُمْ- إِنْ أَطَاعُونَا- مِنَ النَّارِ إِلَى دَارِ الْقَرَارِ، وَ نُلْحِقُهُمْ مِنَ الْعُبُودِيَّةِ بِخِيَارِ الْأَحْرَارِ؛[٣]
علىّ بن ابىطالب فرمود: شنيدم از رسول خدا (ص) كه فرمود: من و على دو پدر اين امّت هستيم و حقّ ما بر اين امّت، از حقّ پدر نسبىشان بيشتر است؛ زيرا اگر از ما اطاعت نمايند، آنان را از آتش نجات مىدهيم و به بهشت رهنمون مىشويم و از راه بندگى خداى متعال، آنان را به برگزيدگان آزاده ملحق مىنماييم.»
شايد بتوان گفت، «جهنّم»، بازگشت و نتيجه غايى عاقّ والدين شدن جميع خلق روزگار است. گويا اين نسبت ثابت خداوند يكتا است كه ظالم به حقّ والدين و عاقّ شدن فرزندان، لاجرم ابتلاى به عذاب و دوزخ را در پى دارد. مرتبه نازله اين عاقّ به پدر و مادر نسبى و جسمى و مرتبه عالى آن به «عاقّ» پدران حقيقى، يعنى محمّد و آل محمّد (ص) برگشت مىكند.
عاقّ در لغت، به معنى «ناخوش دارنده»، نافرمانى و سركشى با پدر و مادر آمده است.[٤]
«قَالَ جَبْرَئِيلُ (ع) للنّبى (ص): وَ الَّذِى بَعَثَكَ بِالْحَقِّ نَبِيّاً لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْأَرْضِ يُحِبُّونَ عَلِيّاً كَمَا يُحِبُّهُ أَهْلُ السَّمَاوَاتِ لَمَا خَلَقَ اللَّهُ نَاراً؛[٥]
جبرئيل (ع) به پيامبر اكرم (ص) فرمود: قسم به كسى كه تو را به نبوّت برگزيده، اگر اهل زمين، على را چون آسمانيان دوست مىداشتند، خداوند هرگز جهنّم را خلق نمىكرد.»